Maksymalnie udana egzystencja. Szkice o życiu i twórczości Mirona Białoszewskiego

🔰"O Mironie Białoszewskim opowiada się podobnie jak o sławnych cadykach i chasydach. W tych opowieściach nie było ważne tylko to, czego nauczali, ale i to, jak żyli - jak parzyli herbatę, czy wiązali sznurowadła. Czytelników fascynuje nie tylko jego twórczość, ale i przyzwyczajenia, idioksynkrazje [nadwrażliwości, fobie] i upodobania."

W swoim eseju Anna Sobolewska wspomina zwyczajne - niezwyczajne życie i niezwykłą twórczość poety Mirona. Autorka skupia się głównie na działalności twórczej Białoszewskiego, ale czasem odwołuje się również do biografii pisarza, czyni to jednak z dużą kulturą, wyjątkowo taktowne i dyskretne. Nawiązań do prywatnego życia tego twórcy nie sposób było uniknąć, gdyż - jak wspomina eseistka:

🔰"Jak żaden inny pisarz współczesny uczynił on swoje życie prywatne - życiem publicznym poprzez własne pisanie, składając czytelnikom zobowiązującą deklarację: "Spiszę wszystko". Równocześnie swojej najgłębszej prywatności, tej "nieliterackiej" poeta musiał nieraz zręcznie bronić."

W latach 1970 - 1983 Anna Sobolewska należała do kręgu osób, które otaczały tego ekscentrycznego twórcę i uczestniczyły w jego grach literackich:

🔰"Zaczęło się od tego, że dwoje studentów polonistyki, Agnieszka Kostrzyńska i Tadeusz Sobolewski, zachwyconych "Pamiętnikiem z Powstania Warszawskiego", postanowiło odwiedzić autora. Lektura "Pamiętnika" była dla tego pokolenia rewelacją. Agnieszka i Tadek wstąpili pewnego razu na plac Dąbrowskiego i już tam zostali jako przyjaciele i jako bohaterowie jego utworów. Ja dołączyłam do nich parę miesięcy później i też utkwiłam na długie lata."

Anna Sobolewska opisuje spotkania na "wtorkach" u Mirona, podczas których było się jednocześnie uczestnikiem, odbiorcą literatury, jak i "tworzywem" literackim, gdyż Białoszewski włączał swoich gości z ich życiowym bagażem do własnego pisania. Wszystko odbywało się w mieszkaniu poety, w którym wcześniej działał "Teatr Osobny". Pełno było tam jeszcze śladów tej przeszłości: rekwizytów, starych dekoracji, krzeseł, luster, gipsowych rzeźb. Gry intelektualne poety Mirona zamieniały się często w gry egzystencjalne, które on później opisywał.

🔰"(...) na "wtorkach", poeta wyplątywał ludzi z ich ról i poglądów. Jego publiczność i goście musieli odrzucić wszelkie formy zabezpieczenia: ukrycia za zasłoną potocznych wyobrażeń, powszechnych mniemań i sądów."

Eseistka porównuje te eksperymenty artystyczne do działalności Jerzego Grotowskiego i twierdzi, że spotkania na "wtorkach" były dla młodych ludzi lepszą edukacją polonistyczną niż ta, którą oferowały ówczesne uczelnie wyższe:
🔰"Okres pomarcowy 1968- 1970 był na filologiach uniwersyteckich martwy, ponieważ odeszli niemal wszyscy, którzy cokolwiek znaczyli."

🔰"(...) zachęcał nas do pielęgnowania własnej indywidualności, często wbrew naszym rodzinnym i społecznym (wówczas studenckim) obowiązkom. Wystarczyło iść z nim na spacer, żeby uświadomić sobie ułomność własnej percepcji. To Miron Białoszewski uczył nas "młodych", spontanicznego, nie uprzedzonego reagowania na wszystko i dostrzegania ukrytej poezji rzeczywistości."

Anna Sobolewska pisze, że idąc na pierwsze spotkanie z poetą spodziewała się zobaczyć dziwaka i abnegata, który z trudem radzi sobie w życiu. Tymczasem zaskoczyła ją jego osobowość i to jak swobodnie umiał wymykać się z ograniczeń narzucanych przez tradycję, ideologię, normy i role społeczne, konwencje literackie a nawet przez życie. Potrafił ze stoickim spokojem i drwiącym cynizmem potraktować nawet pobyt w szpitalu, gdy na łóżku reanimacyjnym po drugim zawale, podłączony do monitorów notował swoje wiersze, w których żart z sytuacji granicznej pomagał mu być może przezwyciężać bezsilność i rozpacz:

🔰"Od zawału
Do zawału
Raz na prędko
Raz pomału.
Najważniejsze:
W te odstępy
Poupychać
Kręty - węty,
I tak człowiek
Będzie święty,
Kiedy zejdzie
stąd"
/"Kabaret Kici-Koci", fragm./

Własną śmierć opisał w przekornym i zuchwałym utworze "Rozmowa Mistrza Mirona że Śmiercią", w którym poetę odwiedziła wyjątkowo natrętna dziennikarka o złowróżbnym nazwisku na literę "ś". Białoszewski umarł tak, jak to sobie w tym utworze wyprorokwał, śmiercią momentalną "padł rażony" w serce.

Autorce dziękuję za napisanie tego niezwykłego wspomnieniowego eseju. Pozwala on na wniknięcie w świat poety Mirona - życiowego i literackiego eksperymentatora o niepowtarzalnym sposobie bycia, któremu udało się zaistnieć w polskiej literaturze pięknej swoją "osobnością", pomimo norm i ograniczeń narzucanych przez czasy PRL-u. To była dla mnie niezwykła podróż literacka.

🔰"O Mironie Białoszewskim opowiada się podobnie jak o sławnych cadykach i chasydach. W tych opowieściach nie było ważne tylko to, czego nauczali, ale i to, jak żyli - jak parzyli herbatę, czy wiązali sznurowadła. Czytelników fascynuje nie tylko jego twórczość, ale i przyzwyczajenia, idioksynkrazje [nadwrażliwości, fobie] i upodobania."

W swoim eseju Anna Sobolewska...