Cywilizacje starożytne

"Germania" została napisana przez rzymskiego historyka Publiusza Korneliusza Tacyta będącego archiwistą cesarskim na początku II wieku n.e. Jej właściwy tytuł brzmi: "De origine et situ Germanorum" (dosłownie: O pochodzeniu i kraju Germanów). Jest to typowy traktat etnograficzny. Dzieło to traktuje na temat plemion germańskich zamieszkujących tzw. Germanię Wielką (Germania Magna) i Germanię Wschodnią w Barbaricum, a więc poza granicami Cesarstwa Rzymskiego. Trzeba nadmienić, że Tacyt miał ogromną wiedzę o Germanach, którą w części czerpał z relacji rzymskich kupców przemierzających tereny Germanii i z dokumentów o tematyce wojskowej, którymi nierzadko były sprawozdania rzymskich oficerów z wypraw do Germanii. Sam Tacyt wcześniej napisał podobny (jakkolwiek krótszy) esej o ziemiach i plemionach Brytanii w "Żywocie Agrykoli" (rozdziały od 10-13). "Germanię" autor rozpoczyna opisem terytoriów, praw i obyczajów plemion germańskich (rozdziały 1-27),następnie płynnie przechodzi do części przedstawiającej poszczególne plemiona – od zamieszkujących najbliżej terenów rzymskich, a kończąc na najbardziej oddalonych brzegach Bałtyku, pośród których znajdowali się gromadzący bursztyn Estiowie, prymitywni i brutalni Fennowie oraz inne nieznane plemiona. Tworząc swoje dzieło rzymski historyk pragnął zapewne też zaznaczyć zagrożenia, jakie dla Cesarstwa Rzymskiego niosły z sobą germańskie plemiona. Tacyt skupił się nie tylko na opisie obyczajów Germanów, ale także na ich wojskowości, wierzeniach, nazewnictwie plemion oraz ich rozmieszczeniu. Jego uwagi o konnicy batawskiej czy armii Gotów są bardzo przydatne dla historyków wojskowości. Opisy charakteru Germanów przez Tacyta są miejscami nader przychylne, kontrastujące z opinią o Rzymianach z jego czasów. Za bardzo wartościową uważa ścisłą monogamię i cnoty panujące w germańskich małżeństwach, w przeciwieństwie do wad i braku moralności szerzących się wśród ówczesnych Rzymian, jak również podziwia germańską gościnność, prostotę oraz męstwo w boju (cechy te wyszczególniono zapewne z racji ich podobieństwa do wyidealizowanych cnót starorzymskich). Jednakże przedstawienie przez autora obyczajów Germanów nie obejmuje wyłącznie cech dodatnich, gdyż zauważa on też m.in. ich skłonność do nałogowego pijaństwa, lenistwa i barbarzyńskich zwyczajów. Plemiona germańskie w opisie "Germanii" Tacyta zostały przedstawione jako dość wojownicze, zróżnicowane kulturowo i językowo. Dla przykładu Kotynowie zamieszkujący Germanię Wschodnią posługiwali się językiem Galów. W kontekście wierzeń germańskich Tacyt wspomina również, że Germanowie czcili boginię Nerthus. Jego opis germańskiej bogini Nerthus wywołał wiele spekulacji wśród badaczy mitologii nordyckich (a także indoeuropejskich),gdyż wizerunek ten stanowi jedyny ślad zawarty w źródłach pisanych przed powstaniem Eddy (spisanej setki lat później) i mało przypomina tamtejsze opisy. Podsumowując traktat etnograficzny "Germania" Tacyta jest źródłem historycznym bardzo przydatnym historykom, archeologom i etnografom do badań nad Germanami, w tym również historykom wojskowości starożytnej do badań nad wojskowością germańską. Jego lekturę można doskonale połączyć z lekturą "Roczników", "Dziejów" i "Żywotu Gnejusza Juliusza Agrykoli" Korneliusza Tacyta. Wspomniane źródło pisane powinno znaleźć się w biblioteczce każdego historyka starożytności.

Czytając książki prof. Strzelczyka możemy być pewni co najmniej dwóch rzeczy: spotkamy się z pisarstwem historycznym na najwyższym poziomie oraz znajdziemy w lekturze wprost niezliczoną masę ciekawostek, z wielkim kunsztem wplecionych w tok narracji. Nie inaczej jest w pracy na temat Iroszkotów w kulturze średniowiecznej Europy. Autor, zagłębiając się w mroki wczesnego średniowiecza, wydobywa na światło dzienne wiele faktów o życiu i działalności iryjskich świętych. Wprost niebywałe jest to, jak wiele im zawdzięczamy, a jak niewiele o nich wiemy. Jak już wyżej nadmieniłem, wielką zaletą pióra Jerzego Strzelczyka jest urozmaicanie wywodu szczegółowymi anegdotami, które w żaden sposób nie prowadzą do przewlekłości podjętych wątków, a wręcz przeciwnie, "fabuła" historyczna wiele na nich zyskuje. I tak, dowiadujemy się przykładowo, iż spór o mniszą tonsurę oraz datę Wielkanocy, należały do śmiertelnie poważnych zagadnień ówczesnych czasów. Dochodziło nawet do takich absurdów, że pewna para królewska na ziemi angielskiej obchodziła osobno dzień Wielkanocy - w inny dzień królowa, w inny jej małżonek (s. 34/35, 77). Złocisty, szlachetny trunek, jakim jest piwo, miał w IX w. nieprzejednanego wroga w osobie Seduliusza Szkota (s. 236). Z nie lada zdziwieniem można odnotować także fakt, iż w czasach głębokiego średniowiecza zdarzały się przypadki bardzo racjonalnego podejścia do spraw religii. Jedna z iryjskich krytyk zjawiska pielgrzymowania (jakże popularnego w tamtych czasach) mówi: "Nie warto pielgrzymować, modlić się w Wiecznym Mieście, gdy w sercu nie masz Boga, nie znajdziesz go w papiestwie" (s. 290). Autor poświęcił również trochę uwagi tematowi działalności najwybitniejszego myśliciela z kręgu Iroszkotów, a mianowicie Eriugeny.: "w De divisione naturae stanowisko Eriugeny jest już jasne: ogień i wszelkie mąki piekielne należy rozumieć wyłącznie w sensie przenośnym. Przecież po upadku świata materialnego pozostaną jedynie byty duchowe i grożenie im karami cielesnymi jest rzeczą śmieszną i jawną pozostałością pogańskiego przesądu. Piekło nie jest żadnym określonym miejscem, lecz żałosnym stanem świadomości potępionych. Grecy dobrze wyczuli sens piekła, nazywając je Hadesem, czyli smutkiem, podczas gdy łacinnicy mniej trafnie użyli określenia lokalizującego; infernum - miejsce znajdujące się infra terrum, pod ziemią" (s. 322/3). W związku z powyższym nasuwa się pytanie, po co Kościoły "Chrześcijańskie" brną w swoje brednie, mając na tacy to (i wiele innych) logiczne wyjaśnienie. Jest to oczywiście pytanie retoryczne, gdyż zaciemnianie obrazu, robienie z "owieczek" osłów, oraz tkanie tajemnic opartych na szantażu emocjonalnym jest istotą tych instytucji. Wracając do książki, należy polecić ją wszystkim zainteresowanym procesem tworzenia się kultury we wczesnośredniowiecznej Europie.

Książka bogata w treść i ukazująca faktycznie duże przygotowanie merytoryczne autorki, moim zdaniem na uznanie zasługuje to, iż widać, że w napisanie książki i opracowanie materiałów włożone było naprawdę dużo pracy i serca. Książka jest jednak przeznaczona raczej dla osób mocno zajmujących się badaniem historii Bliskiego Wschodu, czego autorka wcale nie kryje, toteż ciężko mieć do niej pretensje, że książkę czyta się trochę jak podręcznik do historii. Nie ma co kryć, że nie jest to pozycja w żaden sposób wciągająca czy zachęcająca do dalszej lektury. W dodatku poświęcona jest całemu regionowi Bliskiego Wschodu, a więc obszarowi bardzo rozległemu i bogatemu historycznie, dużo miejsca poświęcone jest tutaj kilku głównym państwom Bliskiego Wschodu, więc jeśli kogoś interesuje historia konkretnego kraju, to tutaj musi jednak przebrnąć przez większość książki zupełnie niezwiązaną z obiektem zainteresowań. Moim zdaniem książka skierowana jest do wąskiego grona czytelników i nie każdy doceni jej wartość, ale jest to pozycja spełniająca swoje zadanie. Daje to, czego od takiej książki się oczekuje i za to brawa dla autorki.

"Wielkość i upadek Babilonu" Henry William Frederick Saggs Bardzo przydatna praca poświęcona dziejom Królestwa Babilonu i Asyrii w II i I tysiącleciu p.n.e. Plusy: + omawia dzieje polityczne i militarne Królestwa Babilonii + omawia dzieje polityczne i militarne Królestwa Asyrii + napisana w przystępnym języku + obszerna + zawiera obszerną bibliografię Minusy - brak przypisów Moja ocena: 9/10.

Bardzo ciekawa książka. Można poznać parę ciekawostek i nowości. W miejsca lekko nudna, trochę powtarzanie, tego co jest wszędzie, ale wiadomo, że jak się chce coś porządnie opisać to trzeba opisać i podstawy. Ważne jednak, że i przy powtarzaniu oklepanych tematów można poznać coś nowego, to się ceni. Moim zdaniem warte przeczytania, szczególnie gdy jest się średnio obeznanym z tematem, na zasadzie coś wiem, coś nie wiem.

Tak jak Hellada Królów dotyczyła głównie historii i polityki, tak Hellenika skupia się na filozofach, poetach artystach... ale nie tylko, bo to też porządne studium życia codziennego, zwyczajów i religijności. Autorka zabiera nas w pasjonującą podróż po zaginionym już świecie. Zaczniemy w przepełnionych filozofami Atenach, by następnie ruszyć do kosmopolitycznej, oświeconej Aleksandrii, na kupieckie Rodos, do Orientalnej Antiochii (a nawet pełnej ogrodów i dziwów Baktrii) aż do niezwykle czystego (nawet jak na tamte miłujące higienę czasy) i dumnego Pergamonu. Nie jest to pozycja łatwa, bo wiele tu faktografii i cytatów (mocno archaicznych dzisiaj, bynajmniej nie ze względu na słownictwo),ale na pewno pozycja obowiązkowa dla każdego pasjonata epoki Hellenistycznej. UWAGA moje wydanie PWNowskie z 2009 roku ma kilkanaście stron niezadrukowanych. Nie wiem, czy ucierpiał ten jeden egzemplarz, czy cała partia.

Cesarstwo rzymskie istniało formalnie od roku 27 p.n.e. do roku 1453 n.e., a więc niemal piętnaście stuleci. To tak długie trwanie jednego tworu politycznego - choć jego ciągłość stała się od pewnego momentu tylko symboliczna - można podzielić na trzy odrębne okresy. Pierwszy z nich, zwany pryncypatem, liczy ponad 250 lat; od Augusta, założyciela cesarstwa, aż po Aleksandra Sewera włącznie... *** I CEZAR (GAIUS IULIUS CAESAR) - dyktator Urodzony 12 lub 13 lipca 100 lub 102 roku p.n.e. Zmarł 15 marca 44 roku p.n.e. Pięciokrotny konsul. Czterokrotny dyktator - od 44 roku p.n.e. dyktator dożywotni. W 42 roku p.n.e. uchwałą senatu i ludu zaliczony w poczet bogów jako „Divus Iulius” - Boski Juliusz. II AUGUST (GAIUS OCTAVIUS) Urodzony 29 września 63 roku p.n.e. Zmarł 19 sierpnia 14 roku n.e. Od 44 roku p.n.e. zwie się Gaius Iulius Caesar (Octavianus). Panuje od 16 stycznia 27 roku p.n.e. do śmierci jako Imperator Caesar Augustus. Po śmierci zaliczony został w poczet bogów jako „Divus Augustus”. III TYBERIUSZ (TIBERIUS CLAUDIUS NERO) Urodzony 16 listopada 42 roku p.n.e. Zmarł 16 marca 37 roku n.e. Panował jako Tiberius Caesar Augustus od 14 roku n.e. do śmierci. Po śmierci nie został zaliczony w poczet bogów. IV KALIGULA (GAIUS IULIUS CAESAR) Urodzony 31 sierpnia 12 roku n.e. Zmarł 24 stycznia 41 roku. Panował od 18 marca 37 roku jako Iulius Caesar Augustus Germanicus do śmierci. Po śmierci nie został zaliczony w poczet bogów. V KLAUDIUSZ (TIBERIUS CLAUDIUS NERO DRUSUS) Urodzony 1 sierpnia 10 roku p.n.e. Zmarł 13 października 54 roku n.e. Panował od 25 stycznia 41 roku do śmierci jako Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus. Po śmierci został zaliczony w poczet bogów jako "Divus Claudius". VI NERON (LUCIUS DOMITIUS AHENOBARBUS) Urodzony 15 grudnia 37 roku. Zmarł 9 czerwca 68 roku. Od 1 marca 50 roku Nero Claudius Drusus Germanicus. Panował od 13 października 54 roku do śmierci jako Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus. Po śmierci nie został zaliczony w poczet bogów. VII GALBA (SERVIUS SULPICIUS GALBA) Urodzony 25 grudnia około 3 roku p.n.e. Zmarł 15 stycznia 69 roku n.e. Panował od 9 czerwca 68 roku do śmierci jako Servius Galba Imperator Caesar Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. VIII OTHON (MARCUS SALVIUS OTHO) Urodzony 28 kwietnia 32 roku. Zmarł 16 kwietnia 69 roku. Panował od 15 stycznia 69 roku do śmierci jako Marcus Otho Caesar Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. IX WITELIUSZ (AULUS VITELIUS) Urodzony 7 lub 24 września 15 roku. Zmarł 21 grudnia 69 roku. Panował od 3 stycznia do 21 grudnia 69 roku jako Aulus Vitelius Augustus Imperator Germanicus. Nie został zaliczony w poczet bogów. X WESPAZJAN (TITUS FLAVIUS VESPASIANUS) Urodzony 17 listopada 9 roku. Zmarł 24 czerwca 79 roku. Panował od 1 lipca 69 roku do śmierci jako Imperator Caesar Vespasianus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów jako „Divus Vespasianus”. XI TYTUS (TITUS FLAVIUS VESPASIANUS) Urodzony 30 grudnia 39 roku. Zmarł 13 września 81 roku. Panował od 24 czerwca 79 roku do śmierci jako Imperator Titus Caesar Vespasianus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XII DOMICJAN (TITUS FLAVIUS DOMITIANUS) Urodzony 24 października 51 roku. Zmarł 18 września 96 roku. Panował jako Imperator Caesar Domitianus Augustus od 14 września 81 roku do 18 września 96 roku. Nie został zaliczony w poczet bogów. XIII NERWA (MARCUS COCCEIUS NERVA) Urodzony 8 listopada 30 roku. Zmarł 25 stycznia 98 roku. Panował jako Imperator Nerva Caesar Augustus od 18 września 96 roku do śmierci. Został zaliczony w poczet bogów. XIV TRAJAN Urodzony 18 września 53 roku. Zmarł 8 sierpnia 117 roku. Panował od 27 stycznia 98 roku jako Imperator Caesar Nerva Traianus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. Dewiza rządów: „Chcę być takim cesarzem dla obywateli, jakiego chciałbym mieć cesarza będąc obywatelem”. XV HADRIAN (PUBLIUS AELIUS HADRIANUS) Urodzony 24 stycznia 76 roku. Zmarł 10 lipca 138 roku. Panował jako Imperator Caesar Traianus Hadrianus Augustus od 11 sierpnia 117 roku do śmierci. Został zaliczony w poczet bogów. XVI ANTONINUS PIUS (TITUS AURELIUS FULVUS BOIONIUS ARRIUS ANTONINUS) Urodzony 19 września 86 roku. Zmarł 7 marca 161 roku. Po usynowieniu przez Hadriana w dniu 25 lutego 138 roku Imperator Aelius Caesar Antoninus. Panował od 10 lipca 138 roku jako Imperator Titus Aelius Caesar Antoninus Augustus, potem do 7 marca 161 roku jako Imperator Titus Aelius Caesar Hadrianus Antoninus Augustus Pius. Został zaliczony w poczet bogów. XVII LUCJUSZ WERUS Urodzony 15 grudnia 130 roku. Zmarł na początku lutego 169 roku. Od 25 lutego 138 roku zwał się Lucius Aelius Aurelius Commodus. Panował jako Imperator Caesar Lucius Aurelius Verus Augustus od 7 marca 161 roku do początków lutego 169 roku. Został zaliczony w poczet bogów. XVIII MAREK AURELIUSZ (MARCUS ANNIUS CATILIUS SEVERUS) Urodzony 26 kwietnia 121 roku. Zmarł 17 marca 180 roku. Od 130 roku zwał się Marcus Annius Verus, a od 139 roku Marcus Aelius Aurelius Verus Caesar. Panował od 7 marca 161 roku do 17 marca 180 roku jako Imperator Marcus Aurelius Verus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XIX KOMMODUS (LUCIUS AELIUS AURELIUS COMMODUS) Urodzony 31 sierpnia 161 roku. Zmarł 31 grudnia 192 roku. Panował od 17 marca 180 roku do 31 grudnia 192 roku tytułując się w latach 180 - 190 Imperator Caesar Aurelius Commodus Antoninus Augustus, a w latach 191 - 192 Imperator Caesar Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XX PERTYNAKS (PUBLIUS HELVIUS PERTINAX) Urodzony 1 sierpnia 126 roku. Zmarł 28 marca 193 roku. Panował od 1 stycznia do 28 marca 193 roku jako Imperator Caesar Publius Helvius Pertinax Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XXI DYDIUSZ JULIAN (MARCUS DIDIUS SEVERUS IULIANUS) Urodzony 24 stycznia 133 roku. Zmarł 1 czerwca 193 roku. Panował jako Marcus Didius Severus Iulianus Augustus od 28 marca do 1 czerwca 193 roku. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXII SEPTYMIUSZ SEWER (LUCIUS SEPTIMUS SEVERUS) Urodzony 11 kwietnia 146 roku. Zmarł 4 lutego 211 roku. Panował od kwietnia 193 roku do śmierci jako Imperator Caesar Lucius Septimius Severus Pertinax Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. (?) Po raz pierwszy stajemy tu przed pytaniem pozornie tylko formalnym, mającym jednak swoje znaczenie: czy powinno się uwzględniać tego władcę w poczcie cesarzy? PESCENNIUSZ NIGER (GAIUS PESCENNIUS NIGER IUSTUS) Urodzony przed 140 rokiem. Zmarł jesienią 194 roku. Panował jako Imperator Caesar Gaius Pescennius Niger Iustus Augustus od kwietnia 193 roku do śmierci. Nie został zaliczony w poczet bogów. (?) KLODIUSZ ALBIN (DECIMUS CLODIUS ALBINUS) Urodzony około 140 roku. Zmarł 19 lutego 197 roku. Od wiosny 193 roku zwał się jako współwładca i adoptowany syn Septymiusza Sewera - Clodius Septimius Albinus Caesar. Od stycznia 196 roku tytułował się Imperator Caesar Decimus Clodius Septimius Albinus Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXIII GETA (LUCIUS SEPTIMUS GETA) Urodzony 27 maja 189 roku. Zmarł 26 lutego 212 roku. Panował od jesieni 209 roku wespół z ojcem Septymiuszem Sewerem i bratem Karakallą, a od 4 lutego 211 roku razem z Karakallą jako Imperator Caesar Publius Septimius Geta Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXIV KARAKALLA (SEPTIMUS BASSIANUS) Urodzony 4 kwietnia 186 roku. Zmarł 8 kwietnia 217 roku. Od 196 roku Marcus Aurelius Antoninus Caesar. Od 198 roku Imperator Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus. Panował od 211 roku wespół z ojcem Sewerem i bratem Getą, od lutego 211 roku do lutego 212 roku z Getą, potem aż do śmierci samodzielnie. Został zaliczony w poczet bogów. XXV MAKRYNUS (MARCUS OPELLIUS MACRINUS) Urodzony około 164 roku. Zmarł 8 czerwca 218 roku. Panował od 11 kwietnia 217 roku do 8 czerwca 218 roku jako Imperator Caesar Marcus Opellius Macrinus Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXVI HELIOGABAL (VARIUS AVITUS) Urodzony w 204 roku. Zmarł 11 marca 222 roku. Panował jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus od 16 maja 218 roku do 11 marca 222 roku. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXVII ALEKSANDER SEWER (MARCUS GESSIUS BASSIANUS ALEXIANUS) Urodzony 1 grudnia 208 roku. Zmarł 21 marca 235 roku. Od 10 lipca 221 roku Marcus Aurelius Alexander Caesar. Panował od 11 marca 222 roku do 21 marca 235 roku jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Severus Alexander Augustus. Został zaliczony w poczet bogów.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie, jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności !!! POLECAM !!!

"Panorama średniowiecznej Anglii" obejmuje wydarzenia od podboju normańskiego po Akt Supremacji Henryka VIII, a więc lata 1066-1534. W istocie jednak Autor niejednokrotnie wychodzi poza te ramy zarówno w jedną, jak i w drugą stronę. Jest to pozycja absolutnie monumentalna i muszę przyznać, że trochę mnie przerosła. Książka została napisana przed II wojną światową przez urodzonego w 1858 r. Autora, tak więc z pewnością jest odrobinę już archaiczna. Czas jej powstania da się zresztą łatwo wyczytać z treści, bo sporo w niej odniesień do rzeczywistości dwudziestolecia. Ciekawi mnie, czy Autor podtrzymałby niektóre swoje tezy, gdyby przyszło mu tę książkę pisać po 1945 r... Przechodząc jednak do meritum sprawy: jest to książka absolutnie wielka i nie chodzi mi tutaj tylko o jej objętość. Autor wykorzystał ogromną ilość źródeł, podjął wszystkie chyba możliwe tematy: od zabaw ludowych, przez życie duchowieństwa po literaturę. Dla polskiego czytelnika szczególnie ta ostatni może być interesująca, bo w naszym kraju piśmiennictwo średniowiecznej Anglii nie jest dobrze znane. Książka Coultona nie jest opisem życia codziennego. Jest czymś o wiele więcej. Mnóstwo miejsca poświęcono w niej zagadnieniom duchowości, Kościoła i kultury intelektualnej wieków średnich. Autor wyraźnie lubi ten temat, a jego stosunek do katolicyzmu jest specyficznie brytyjski. Oczywiście nie sposób mu zarzucić tacytowskich "ira et studium", co jak najlepiej o nim świadczy. Książka w wielu miejscach wychodzi poza geograficzne granice Anglii, piękny rozdział poświęcony jest choćby osobie i twórczości Dantego. Fascynujące i bardzo zaskakujące były podane przez Coultona w kilku miejscach etymologie angielskich wyrazów. Myślę, że dla osób zainteresowanych średniowieczem jest to pozycja absolutnie obowiązkowa. Tomasz Babnis

Książka Historia społeczna starożytnego Rzymu Gezy Alföldiego to bardzo dobra pozycja dotycząca dziejów społeczeństwa rzymskiego. Autor w niezwykle trafny sposób nakreśla nam historię społeczeństwa, które przecież aktywnie uczestniczyło w polityce państwa rzymskiego. Procesy zachodzące w społeczeństwie cechowały się wieloma zmianami na przestrzeni dziejów. W szczególny sposób zainteresował mnie rozdział opisujący działalność braci Grakchów, którzy liczyli się z nastrojami w ówczesnym społeczeństwie rzymskim i podjęli się niezbędnych reform, mających na celu zmianę położenia uboższych warstw społecznych, jak chociażby ustawa ograniczająca wielkość majątków ziemskich. Praca ma charakter podręcznikowy jednak mi w żadnej mierze to nie przeszkadzało, wręcz przeciwnie książkę czyta się doskonale. Niezbędna do poznania dziejów rzymskiego społeczeństwa. Warto przeczytać.

🏰 Wszystko ma swój początek i koniec. Na ruinach starego świata, powstaje zupełnie nowy. Agonia cesarstwa zachodniorzymskiego doprowadziła do wędrówki ludów, i powstania państw które w przyszłości miały wieźć prym w zachodniej i środkowej Europie. W takich okolicznościach powstało państwo Franków. 🏰 Chlodio uważany jest za pierwszego króla Franków, a od imienia jego następcy Meroweusza wzięła swoją nazwę dynastia, która miała rządzić przez następne dwa wieki. Musiało jednak minąć 50 lat aby na scenie pojawił się prawdziwy bohater - Chlodwig, syn Childeryka który skonsolidował swoje młode państwo, przyjął chrześcijaństwo, dzięki czemu stał się graczem z którym musiano się liczyć. Jego ekspansywna polityka przyniosła Frankom same korzyści. Lecz problemem Merowingów było dziedziczenie, który z każdym pokoleniem prowadziło do bratobójczych walk, wiecznego chaosu i zamętu w państwie, co w ostateczności doprowadziło do upadku rodu. Ostatni królowie przypominali bardziej bezbronne niemowlęta niż prawdziwych mężczyzn. 🏰 Na szczęście władza nie lubi próżni, i na scenie pojawił się kolejny silny gracz, który wziął sprawy w swoje ręce. Karol Młot, od którego początek wzięła przyszła dynastia Karolingów, był prawdziwym wojownikiem, który poskładał rozbite państwo do kupy, i obronił je przed wrogimi najeźdźcami. Każdy następny władca był coraz silniejszy, aż wreszcie nastał Karol Wielki, którego ponad 40 letnie panowanie zaprowadziło go na cesarski tron. Człowiek niezwykle światły, z niebywałym zmysłem politycznym, wprowadził Europę w nową erę. Niestety był to ostatni błysk geniuszu, gdyż każda następna generacja Karolingów nie była w stanie sprostać tak wysoko zawieszonej poprzeczce przez Karola. Tak jak w przypadku Merowingów, ta również zaczęła popadać w dekadencję, tym samym osłabiając wizerunek monarchii. Gwoździem do trumny okazały się być najazdy Wikingów, którzy obracali w perzynę wszystko na swojej drodze. 🏰 Koniec końców nastąpił podział państwa na dwa odrębne byt. Frankowie zachodni wkrótce stali się współczesną Francją, a Frankowie wschodnim Niemcami. Od tego momentu zaczyna się zupełnie inna historia, lecz nadal piekielne ciekawa.

Właściwie to już moja 3 lektura tego dzieła. Gdy przeglądam komentarze na LC, to widzę, że nie tylko mną zawładnęła i zaraziła pasją do historii ludów wielkiego stepu te lata temu. Śmiało więc można założyć, że to jedna z kultowych pozycji polskiej historiografii. Lektura nadal pochłania czytelnika, aczkolwiek z perspektywy czasu dostrzegam pewien mankament - a mianowicie uporczywe używanie przez autora sformułowania "powinności feudalne" wobec cywilizacji, która z ziemi nie żyła. Książka wydana już w latach '80 więc i dziwi używanie tego sformułowania w kontekście ustrojowym (a ze względu wymogów cenzorskich).

Prawie dwa i pół wieku zamknięte między 235 a 476 rokiem podzielić można na trzy wyraźnie odrębne okresy. Pierwszy z nich to niemal dokładnie 50 lat kryzysu politycznego i gospodarczego. Przewinęło się wówczas kilkudziesięciu władców, prawie wszyscy ginęli śmiercią gwałtowną, państwem wstrząsały bunty, w jego granice wdzierali się zewsząd najeźdźcy, gospodarka została niemal zrujnowana. Z wielkim trudem imperium dźwignęło się z grożącego mu upadku dopiero dzięki energii i reformom Dioklecjana, który objął rządy w 284 roku, i jego następców. Rozpoczyna się więc okres nowy, zwany umownie dominatem, cesarz bowiem występuje w roli pana - po łacinie dominus - wyniesionego pod każdym względem ponad tłum jego poddanych. W tym też czasie dokonała się, dzięki decyzji Konstantyna Wielkiego, rewolucja ideologiczna, którą było uznanie chrześcijaństwa za religię panującą; rychło, zaledwie w ciągu kilkudziesięciu lat, stało się ono z religii prześladowanej - prześladującą. Z pewnością najbardziej dramatyczną, a zarazem budzącą największy podziw postacią owego okresu jest cesarz Julian, do końca wierny ideałom i bogom dawnej kultury, chyba jej ostatni świadomy i konsekwentny obrońca na tronie, człowiek niezwykłej skromności i prostoty, ale też ogromnej odwagi cywilnej, prawdziwy Rzymianin, gdy chodziło o dobro państwa, ale zarazem szczery wielbiciel greckiej myśli i sztuki. Toteż wydawało się rzeczą słuszną i sprawiedliwą poświęcić mu więcej uwagi; tym bardziej że materiał źródłowy jest tu wyjątkowo obfity i bezpośredni. *** KRYZYS CESARSTWA XXVIII MAKSYMIN TRAK (GAIUS IULIUS MAXIMINUS) Urodzony w 172 lub 173 roku. Zmarł w czerwcu 238 roku. Panował jako Imperator Caesar Gaius Iulius Verus Maximinus Augustus od marca 235 roku do śmierci. i jego syn (VERUS MAXIMUS) Urodzony w 216 roku. Syn Maksymina. Był cezarem u boku ojca jako Gaius Iulius Verus Maximus od 236 roku do swej śmierci w czerwcu 238. XXIX GORDIAN I (MARCUS ANTONIUS GORDIANUS) Urodzony około 159 roku. Zmarł w marcu 238 roku. Panował wspólnie z synem ponad 20 dni w marcu 238 roku jako Imperator Caesar Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus Senior Augustus. i GORDIAN II (MARCUS ANTONIUS GORDIANUS) Urodzony około 192 roku. Zmarł w marcu 238 roku wespół z ojcem jako Imperator Caesar Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Africanus Iunior Augustus. Po śmierci obaj zostali zaliczeni w poczet bogów. XXX PUPIEN (MARCUS CLODIUS PUPIENUS MAXIMUS) Urodzony około 164 roku. Zmarł latem 238 roku. Panował wiosną i latem 238 roku wraz z Balbinem przez 99 dni jako Imperator Caesar Marcus Clodius Pupienus Maximus Augustus. i BALBIN (DECIMUS CAELIUS CALINUS BALBINUS) Urodzony około 178 roku. Zmarł latem 238 roku. Panował wiosną i latem 238 roku wraz z Pupienem przez 99 dni jako Imperator Caesar Decimus Caelius Calvinus Balbinus Augustus. XXXI GORDIAN III (MARCUS ANTONIUS GORDIANUS) Urodzony 20 stycznia 225 roku. Zmarł w początkach marca 244 roku. Panował jako Imperator Caesar Marcus Antonius Gordianus Augustus od lata 238 roku do początków marca 244 roku. Zaliczony w poczet bogów. XXXII FILIP ARAB (MARCUS IULIUS PHILLIPUS) Urodzony około 200 roku. Zmarł we wrześniu 249 roku. Panował jako Imperator Caesar Marcus Iulius Philippus Augustus od marca 244 roku do śmierci. i jego syn (MARCUS IULIUS PHILIPUS) Urodzony około 237 roku. Zmarł we wrześniu lub październiku 249 roku. Od 244 roku nazywał się Marcus Iulius Severus Philippus Caesar. Od 247 roku panował wraz z ojcem jako Imperator Caesar Marcus Iulius Philippus Augustus do września lub października 249 roku. XXXIII DECJUSZ (GAIUS MESSIUS DECIUS) Urodzony około 200 roku. Zmarł w czerwcu 251 roku. Panował od września 249 roku do śmierci jako Imperator Caesar Gaius Messius Quintus Decius Traianus Augustus. HERENNIUSZ (QUINTUS HERENNIUS ETRUSCUS MESSIUS DECIUS) Urodzony około 230 roku. Zmarł w czerwcu 251 roku. Syn poprzedniego. Panował razem z ojcem i młodszym bratem od maja 251 roku do śmierci jako Imperator Caesar Quintus Herennius Etruscus Messius Decius Augustus. i HOSTYLIAN (GAIUS VALENS HOSTILIANUS MESSIUS QUINTUS) Urodzony po 230 roku. Zmarł w listopadzie 251 roku. Syn Decjusza, młodszy brat Herenniusza. Panował od maja 251 roku wraz z poprzednimi do śmierci jako Imperator Caesar Gaius Valens Hostilianus Messius Quintus Augustus XXXIV TREBONIAN GALLUS (GAIUS VIBIUS TREBONIANUS GALLUS) Urodzony około 206 roku. Zmarł w sierpniu 253 roku. Panował od czerwca 251 roku do śmierci jako Imperator Caesar Gaius Vibius Trebonianus Gallus Augustus. i WOLUZJAN (GAIUS VIBIUS AFINIUS GALLUS VELDUMNIANUS VOLUSIANUS) Urodzony po 230 roku. Zmarł w sierpniu 253 roku. Panował wraz z ojcem od jesieni 251 roku do śmierci jako Imperator Caesar Gaius Vibius Afinius Gallus Veldumnianus Volusianus Augustus. XXXV EMILIAN (MARCUS AEMILIUS AEMILIANUS) Urodzony około 210 roku. Zmarł zapewne w październiku 253 roku. Panował od lata 253 roku do śmierci jako Imperator Caesar Marcus Aemilius Aemilianus Augustus. XXXVI WALERIAN (PUBLIUS LICINIUS VALERIANUS) Urodzony około 193 roku. Zmarł po 260 roku. Panował od jesieni 253 roku do 259 lub 260 roku jako Imperator Caesar Publius Licinius Valerianus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. Wespół z nim panował jego syn Gallienus. XXXVII GALIEN (PUBLIUS LICINIUS EGNATIUS GALLIENUS) Urodzony w 218 roku. Zmarł wiosną 268 roku. Panował od jesieni 253 roku do 259 lub 260 roku wraz z ojcem Walerianem, następnie zaś do śmierci sam jako Imperator Caesar Publius Licinius Egnatius Gallienus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XXXVIII KLAUDIUSZ GOCKI (MARCUS AURELIUS VALERIUS CLAUDIUS) Urodzony 10 maja zapewne w 214 roku. Zmarł w początkach 270 roku. Panował jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Valerius Claudius Augustus od lata 268 roku do śmierci. Został zaliczony w poczet bogów. i KWINTYLLUS (MARCUS AURELIUS CLAUDIUS QUINTILLUS) Brat poprzedniego. Panował mniej więcej 2 miesiące po jego śmierci wiosną 270 roku jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Claudius Quintillus Augustus. XXXIX AURELIAN (LUCIUS DOMITIUS AURELIANUS) Urodzony 9 września około 214 roku. Zmarł jesienią 275 roku. Panował od wiosny 270 roku do śmierci jako Imperator Caesar Lucius Domitius Aurelianus Augustus. Po śmierci został zaliczony w poczet bogów. XL TACYT (MARCUS CLAUDIUS TACITUS) Urodzony w 200 roku. Zmarł późną wiosną 276 roku. Panował od jesieni 275 roku do śmierci jako Imperator Caesar Marcus Claudius Tacitus Augustus. XLI FLORIAN (MARCUS ANNIUS FLORIANUS) Urodzony po 200 roku. Zmarł późnym latem 276 roku. Panował ponad dwa miesiące latem 276 roku jako Imperator Caesar Marcus Annius Florianus Augustus. XLII PROBUS (MARCUS AURELIUS PROBUS) Urodzony 19 sierpnia 232 roku. Zmarł latem 282 roku. Panował jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Probus Augustus od późnej wiosny 276 roku do śmierci. XLIII KARUS (MARCUS AURELIUS CARUS) Urodzony około 230 roku. Zmarł w lecie 283 roku. Panował od lata 282 roku do śmierci jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Carus Augustus. Po śmierci został zaliczony w poczet bogów. XLIV KARYNUS (MARCUS AURELIUS CARINUS) Urodzony około 250 roku. Zmarł latem 285 roku. Panował od lata 282 roku jako cezar wraz z ojcem, augustem Karusem i młodszym bratem Numerianem, a od lata 283 roku do śmierci jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Carinus Augustus. i NUMERIAN (MARCUS AURELIUS NUMERIUS NUMERIANUS) Urodzony około 260 roku. Zmarł jesienią 284 roku. Młodszy syn Karusa, brat Karynusa. Panował od lata 282 roku jako cezar wraz z ojcem i bratem, a od lata 283 roku jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Numerius Numerianus Augustus. *** DOMINAT XLV DIOKLECJAN (GAIUS VALERIUS DIOCLES) Urodzony około 240 roku. Zmarł 3 grudnia 313 lub 316 roku. Panował od 20 listopada 284 roku do 1 maja 305 roku jako Imperator Caesar Gaius Aurelius Valerius Diocletianus Augustus. XLVI MAKSYMIAN HERAKLIUSZ (MARCUS AURELIUS VALERIUS MAXIMIANUS) Urodzony przed 250 rokiem. Zmarł w 310 roku. Panował od wiosny 285 roku jako cezar Dioklecjana, a od wiosny 286 roku wespół z nim jako august - Imperator Caesar Marcus Aurelius Valerius Maximianus Augustus Heraculius - do 1 maja 305 roku. Powrócił do władzy w latach 307-308. XLVII GALERIUSZ (GAIUS GALERIUS MAXIMIANUS ARMENTARIUS) Urodzony około 250 roku. Zmarł 5 maja 311 roku. Panował jako cezar u boku Dioklecjana od 23 maja 293 roku, a od 1 maja 305 roku do śmierci jako august - Imperator Caesar Gaius Galerius Valerius Maximianus Augustus. i KONSTANCJUSZ I (GAIUS FLAVIUS CONSTANTINUS) Urodzony 31 marca około 250 roku. Zmarł 25 lipca 306 roku. Panował jako cezar u boku Maksymiana od 1 marca 293 roku, a od 1 maja 305 roku do śmierci jako august - Imperator Caesar Gaius Flavius Valerius Constantinus Augustus. Przydawany mu później przydomek Chlorus nie występuje nigdzie, a w źródłach pojawia się dopiero od VI wieku. Po śmierci obaj zostali zaliczeni w poczet bogów. XLVIII FLAWIUSZ SEWER (FLAVIUS SEVERUS) Urodzony zapewne po 250 roku. Zmarł pod koniec 307 roku. Panował jako cezar od 1 maja 305 roku, a jako august - Imperator Caesar Flavius Valerius Severus Augustus - do wiosny 307 roku. i MAKSENCJUSZ (MARCUS AURELIUS VALERIUS MAXENTIUS) Urodzony około 280 roku. Zmarł 28 października 312 roku. Panował od 28 października 306 roku jako cezar, a od 307 roku do śmierci jako august - Imperator Caesar Marcus Aurelius Valerius Maxentius Augustus. XLIX LICYNIUSZ (LICINIUS) Urodzony około 250 roku. Zmarł w 325 roku. Panował od 11 listopada 308 roku do 18 września 324 roku jako Imperator Caesar Valerius Licinianus Licinius Augustus. i MAKSYMIN DAJA (DAIA lub DAZA) Rok urodzenia nie znany. Zmarł zapewne w lecie 313 roku. Adoptowany przez Galeriusza zwał się Galerius Valerius Maximinus. Panował od 1 maja 305 roku jako cezar przy Galeriuszu, a od 309 lub 310 roku jako august - Imperator Caesar Galerius Valerius Maximinus Augustus. L KONSTANTYN WIELKI (GAIUS FLAVIUS VALERIUS CONSTANTINUS) Urodzony 27 lutego około 280 roku. Zmarł 22 maja 337 roku. Panował od 25 lipca 306 roku wraz z innymi cesarzami, a od 18 września 324 roku do śmierci samodzielnie jako Imperator Caesar Gaius Flavius Valerius Constantinus Augustus. LI KONSTANTYN II (FLAVIUS CLAUDIUS CONSTANTINUS) Urodzony w lutym 317 roku (?). Zmarł przed 9 kwietnia 340 roku. Cezar od 1 marca 317 roku. Panował od 9 września 337 roku jako Imperator Caesar Flavius Claudius Constantinus Augustus. LII KONSTANS (FLAVIUS IULIUS CONSTANS) Urodzony zapewne w 320 roku. Zmarł pod koniec stycznia 350 roku. Cezar od 25 grudnia 333 roku. Panował od 9 września 337 roku do śmierci jako Imperator Caesar Flavius Iulius Constans Augustus. LIII KONSTANCJUSZ II (FLAVIUS IULIUS CONSTANTIUS) Urodzony 7 sierpnia 317 roku. Zmarł 3 listopada 361 roku. Cezar od 8 listopada 324 roku. Panował od 9 września 337 roku do śmierci jako Imperator Caesar Flavius Iulius Constantius Augustus. LIV JULIAN APOSTATA (FLAVIUS CLAUDIUS IULIANUS) Urodzony 331 lub wiosną 332 roku. Zmarł 26 czerwca 363 roku. Cezar od 6 listopada 355 roku. Panował na Zachodzie jako Imperator Caesar Flavius Claudius Iulianus Augustus od lutego 360 roku nie uznawany przez cesarza Konstancjusza II, a od jego zgonu w listopadzie 361 roku aż do swej śmierci sam na całym imperium. LV JOWIAN (FALVIUS IOVIANUS) Urodzony w 331 roku. Zmarł 17 lutego 364 roku. Panował jako Imperator Caesar Flavius Iovianus Augustus od 27 czerwca 363 roku do śmierci. Został zaliczony w poczet bogów. LVI WALENTYNIAN (FLAVIUS VALENTINIANUS) Urodzony w 321 roku. Zmarł 17 listopada 375 roku. Panował od 25 lutego 364 roku do śmierci jako Imperator Caesar Flavius Valentinianus Augustus. i WALENS (FLAVIUS VALENS) Urodzony około 328 roku. Zmarł 9 sierpnia 378 roku. Panował wraz z bratem Walentynianem od 28 marca 364 roku do śmierci jako Imperator Caesar Flavius Valens Augustus. LVII GRACJAN (FLAVIUS GRATIANUS) Urodzony 18 kwietnia 359 roku. Zmarł 25 sierpnia 383 roku. Panował od 24 sierpnia 367 roku wraz z ojcem i stryjem do śmierci jako Imperator Caesar Flavius Gratianus Augustus. i WALENTYNIAN II (FLAVIUS VALENTINIANUS) Urodzony w 371 roku. Zmarł 15 maja 392 roku. Panował wraz z innymi jako Imperator Caesar Flavius Valentinianus Iunior Augustus od 22 listopada 375 roku do śmierci. LVIII TEODOZJUSZ WIELKI (FLAVIUS THEODOSIUS) Urodzony prawdopodobnie 11 stycznia 347 roku. Zmarł 17 stycznia 395 roku. Panował od 19 stycznia 379 roku wraz z innymi aż do śmierci jako Imperator Caesar Flavius Theodosius Augustus. *** ROZPAD CESARSTWA LIX HONORIUSZ (FLAVIUS HONORIUS) Urodzony 9 września 384 roku. Zmarł 15 sierpnia 423 roku. Panował jako Imperator Caesar Flavius Honorius Augustus od 17 stycznia 395 roku do śmierci. LX JAN (IOHANNES) Panował jako Iohannes Augustus od jesieni 423 roku do śmierci wiosną 425 roku. LXI WALENTYNIAN III (PLACIDUS VALENTINIANUS) Urodzony 3 lipca 419 roku. Zmarł 16 marca 455 roku. Panował od 23 października 425 roku do śmierci jako Flavius Placidus Valentinianus Augustus. LXII PETRONIUSZ MAKSYMUS (PETRONIUS MAXIMUS) Urodzony w 396 roku. Zmarł 31 maja 455 roku. LXIII AWITUS (EPARCHIUS AVITUS) Urodzony nieco przed 400 rokiem. Zmarł w 457 roku. Panował od 9 lipca 455 roku do 17 października 456 roku. LXIV MAJORIAN (IULIUS VALERIUS MAIORIANUS) Urodzony około 420 roku. Zmarł 7 sierpnia 461 roku. Panował od 28 grudnia 457 roku do 2 sierpnia 461 roku. Panował od 17 marca 455 roku do śmierci. LXV LIBIUSZ SEWER (LIBIUS SEVERUS) Panował od 19 listopada 461 roku do 14 listopada 465 roku. LXVI ANTEMIUSZ (PROCOPIUS ANTHEMIUS) Urodzony około 415 roku. Zmarł 11 lipca 472 roku. Panował od 12 kwietnia 467 roku do śmierci. LXVII OLIBRIUSZ (ANICIUS OLYBRIUS) Urodzony około 420 roku. Zmarł 2 listopada 472 roku. Panował od kwietnia 472 roku do śmierci. LXVIII GLICERIUSZ (GLYCERIUS) Panował od 3 marca 473 roku do czerwca 474 roku. Zmarł w 480 roku lub później. LXIX JULIUSZ NEPOS (IULIUS NEPOS) Urodzony zapewne około 440 roku. Zmarł 9 maja 480 roku. Panował od 19 lub 24 czerwca 474 roku do 28 sierpnia 475 roku, a później - do śmierci - tylko w Dalmacji. LXX ROMULUS AUGUSTULUS (ROMULUS AUGUSTUS «AUGUSTULUS») Urodzony zapewne w 470 roku lub niewiele wcześniej. Zmarł prawdopodobnie po 507 roku. Panował od 31 października 475 roku do 23 sierpnia 476 roku.

Paul Herrmann posiadł nadzwyczajną zdolność - potrafi rozpalić do białości wyobraźnię i poruszyć każdy umysł! "Siódma minęła, ósma przemija. Przygody najwcześniejszych odkryć" czytałam niczym pasjonującą lekturę przygodową, gdzie piętrzące się bogactwo wiadomości podane jest w ogromnie atrakcyjnej formie. Nieprzebrany szereg fascynujących zagadkowych podróży geograficznych i historycznych autor wspaniale rozplątowuje, a przy tym stawiane tezy niesłychanie trzeźwo rozsądkwo, sprawnie i satysfakcjonująco argumentuje, uzupełniając opowieść licznymi cytatami z historycznych pism, listów i inkunabułów. Opierając się na wykopaliskach archeologicznych, zachowanych starych podaniach, rytach na kamieniach runicznych, dokumentach historycznych oraz legendach autor snuje opowieść o tym, jak w epoce kamiennej, 5000 lat p.n.e ożywione stosunki handlowe i rozległą żeglugę morską utrzymywały ówczesne ludy. Opowiada o podróżach marynarzy tajemniczych krain Tartessos i Knossos, ściśle związanych z przełomową produkcją i handlem brązem (już wówczas ludzie mieli skłonności kapitalistyczne do gromadzenia dóbr!). Z lektury dowiadujemy się o ekspedycjach morskich Egipcjan do historycznego Puntu (drodze morskiej liczącej 8000 km!),o biblijnym świadectwie wyprawy żydowskiego króla Salomona do Ofiru, wyprawach Fenicjan czy bardzo rzeczowe opisy Herodota o wyprawie faraona Necho wokół Afryki. Z lektury możemy dowiedzieć się także o pierwszym południowoeuropejskim przybyszu Piteasie, który widział zamarznięte wody Morza Północnego i dotarł do kraju bursztynu - Germanii. W książce Herrmann znakomicie opisuje kolonizację Grenlandii przez Wikingów i ich tragiczne dzieje oraz odkrycie Ameryki (Winlandii) na 500 lat przed Kolumbem! Jest tutaj mowa o hiszpańskich konkwistadorach, podróżach ekskluzywnymi chińskimi dżonkami z apartamentami, łazienkami i toaletami na wiele wieków przed współczesnymi statkami rejsowymi, o wielkiej przyjaźni wnuka Dżengis-chana z Marko Polo... Moi drodzy Czytacze... To zaledwie ułamek tego, co niesie ze sobą książka! Herrmann błyskotliwie rozprawia o niezliczonej rzeszy zagadnień związanych z pierwszymi, często pioniersko przecieranymi szlakami podróżników. Prowadzi nas w trzewia tak intensywnych przygód, że nie pozostaje mi nic innego, jak zachęcić Was do sięgnięcia po tę niewątpliwie wartościową książkę historyczną. Pomimo wydania jej w latach 50-tych XX wieku, moim zdaniem lektura trzyma wysoki poziom i nic a nic nie traci na jakości. Wspaniale bawi, fascynuje i uczy Jeśli podoba Wam się moja recenzja, to zapraszam po więcej: https://www.instagram.com/anemonenemorose/

Chcesz przeczytać jednostronną, filosemicką historię Żydów? Masz ją przed sobą! Paul Johnson, uchodzący w świecie anglosaskim za ultrakonserwatywnego z poglądów historyka, nie wykazał się cechami konserwatysty i opisując historię Żydów pominął wiele prawd, wydarzeń oraz interpretacji nasuwających się przy lekturze, a których sam ewidentnie nie chciał poruszać. A nie próbuje w ogóle dociekać skąd taka niechęć do Żydów wśród prawie wszystkich narodów, a przecież ją tak podkreśla w tekście. Europa Wschodnia jako miejsce funkcjonowania większości światowej populacji Żydów od XV w. prawie nie istnieje dla niego. Prawodawstwo dla Żydów w Rzeczpospolitej Obojga Narodów czy Rosji (wspomniano o Strefie Osiedlenia) także nie istnieją. Brak jakiejkolwiek kwerendy historycznej dla tego obszaru. Wielka wiedza teologiczna autora nie koreluje z wiedzą społeczno-polityczną lub ogranicza się do małych obszarów Europy Zachodniej. Autor myli wielokrotnie pochodzenia Żydów: np. wielki pianista Artur Rubinstein był wg niego pochodzenia niemieckiego (przecież to polski Żyd!),Róża Luksemburg - identycznie - przypisał jej niemieckie pochodzenie. Zaangażowanie Żydów w ruch komunistyczny nie istnieje u autora. Suchy styl encyklopedyczny też nie zachęca do lektury, on po prostu w wielu miejscach męczy. Najciekawszy i dobrze napisany jest zakres o syjonizmie, politycznym przywództwie w Palestynie (od 1949 w Izraelu) oraz walka o utworzenie Państwa Izrael w tym przebieg wojen z Arabami. Strasznie długo się z tą książką męczyłem, 2 lata na raty. Przyjemnością nie była ale też wiele można się z niej dowiedzieć o kształtowaniu się judaizmu jeśli chodzi o takiego teologicznego laika jakim byłem.

"Dzieje" Herodota zdecydowanie nie należały dla mnie do najprzyjemniejszych do czytania źródeł, a szczególnie, że tłumaczenie Seweryna Hammera trochę lat ma, a niestety jest pewne tabu u nas wedle którego raz przetłumaczone dzieło, już nie zyskuje odświeżonego tłumaczenia... Poza tymi kwestiami Herodot jest arcyciekawy, nie zrywa on zupełnie z tradycją logografów, co czasem powoduje, że niechętnie go stawiamy w roli "ojca historii". Tradycja uwielbiła sobie odmalowywać Herodota jako bajkopisarza i gawędziarza i o ile w drugiej kwestii mogę zupełnie się zgodzić, słowem posługuje się Herodot bardzo swobodnie, to jednak uprawianie bajkopisarstwa jest dziwnym zarzutem biorąc pod uwagę założenia autora. Nie pragnął on bowiem odkrywać prawd objawionych, lecz przekazać potomnym to, co jeszcze jest przekazywane przez tradycję. I jeśli ktoś uzna za bezużyteczne dla historii pisanie o postaciach mitycznych, zupełnie się z tym nie zgodzę. Zresztą nie pod każdą opinią Herodot się podpisuje, a wielokrotnie daje znać, że on sam powątpiewa w niektóre rzeczy, lecz pozwala ocenić je samemu. Cokolwiek nie pomyślimy o Herodocie, jego dzieło jest pomnikiem patrzenia wstecz, które popycha ludzkość do przodu.

Chyba najbardziej popularna i zarazem godna uwagi książka polskiego autorstwa o najstarszej cywilizacji w historii. Co ciekawe, nie jest ona napisana przez naukowca, lecz przez pełnego pasji i zapału laika, amatorsko "jedynie" zainteresowanego historią Mezopotamii i tajemniczym ludem Sumerów. Pan Marian Bielicki tak bardzo zaangażował się w swoje hobby i posiadł taką wiedzę w temacie, że jako dziennikarz dysponujący jak się okazuje niezłym warsztatem pisarskim, stworzył przystępne, kompletne, wciągające i kultowe już w zasadzie dzieło literackie, podsumowujące odległą o ponad pięć tysięcy lat historię Sumeru. Żeby uświadomić sobie jak ogromny jest to szmat czasu, wystarczy zdać sobie sprawę, że przeciętnemu obywatelowi Starożytnego Rzymu bliżej jest do nas niż do pierwszych mieszkańców takich miast jak Ur, Uruk czy Lagasz. Mówimy więc o naprawdę zamierzchłych czasach. Od pierwszych stron autor zabiera nas w fascynującą, orientalną podróż, przybliżając nam zarys dziejów odkrywania tajemnic skrywających się w niemych, monumentalnych ruinach zapomnianych dawno miast i zigguratów, przysypanych niedbale piaskami pustyni, a skrywającymi niewyobrażalne skarby. Skarby zarówno materialne, prezentowane dziś dumnie w rozmaitych muzeach na całym świecie, jak również skarby prawdopodobnie dużo bardziej wartościowe – bezcenne informacje o naszych korzeniach, o źródłach z których pełnymi garściami czerpały kolejne cywilizacje, aż do naszych czasów. Poznajemy więc losy dawnych podróżników, awanturników i poszukiwaczy przygód zafascynowanych intrygującym krajobrazem Mezopotamii, usianym licznymi, tajemniczymi kopcami, odkrywającymi gdzieniegdzie fragmenty murów świątyń, domostw i pałaców. O miejscach tych krążyło mnóstwo legend wśród lokalnej ludności, które tylko podsycały wyobraźnię i zachęcały do prowadzenia dalszych poszukiwań i wypraw badawczych. Znajdowane niekiedy gliniane tabliczki z pismem klinowym, były przez miejscowych interpretowane jako kamienie z odciskami czarcich pazurów. To doprawdy zadziwiające jak wiele fundamentalnych i genialnych sumeryjskich koncepcji i wynalazków po dziś dzień tkwi głęboko u podstaw funkcjonowania znanego nam świata i nowoczesnych społeczeństw. Najważniejsze i powszechnie znane są koło i pismo, ale należy pamiętać również o sześćdziesiątkowym systemie liczbowym, skąd wywodzi się liczba minut w godzinie i sekund w minucie, a także 360 stopni w pełnym kącie. Wszyscy kojarzą słynny kodeks prawa, babilońskiego władcy Hammurabiego, jednak mało kto zdaje sobie sprawę że był on w dużym stopniu wzorowany na znacznie starszym prawodawstwie sumeryjskim. Osobną kwestią są bardzo liczne podobieństwa między mitologią Sumerów a innymi religiami, nie wyłączając wierzeń starożytnych Greków czy chrześcijaństwa. Mnóstwo historii i założeń zostało zapożyczonych i zaadaptowanych w powstałych dużo później systemach wierzeń. Koncepty takie jak rajski ogród, stworzenie człowieka z gliny, wielki potop, czy choćby idea ostatecznego sądu po śmierci są przecież nam doskonale znane i przedstawiane jako rdzenne, oryginalne i biblijne. Wywodzą się one jednak w prostej linii z mitologii sumeryjskiej, oczywiście nie przejęte bezpośrednio, ale przez akadyjskich, asyryjskich, babilońskich i perskich pośredników. Mając to na uwadze można dużo lepiej zrozumieć o co właściwie w tych wszystkich, często niezrozumiałych mitach chodzi. Na przykład biblijna historia o Kainie i Ablu jest odzwierciedleniem prastarego sporu między mezopotamskimi pasterzami i rolnikami o to, która z tych grup jest ważniejsza w rodzącej się dopiero, młodej cywilizacji i hierarchii społecznej. Jeśli więc ktokolwiek jest zainteresowany historią Mezopotamii i starożytnych cywilizacji Bliskiego Wschodu, a także pozostałym po nich dziedzictwem, które ukształtowało w zasadzie naszą, tak zwaną Cywilizację Zachodnią, może śmiało sięgać po tę książkę. Mimo upływu tylu lat, wciąż można się z niej bardzo dużo dowiedzieć i zainspirować do dalszych dociekań. Prace archeologiczne i badania archiwalne nad znalezionymi tabliczkami z pewnością poszły mocno do przodu od lat sześćdziesiątych. Sam autor często podkreśla, że w tym czy innym aspekcie wiedzy, naukowcy wciąż prowadzą badania i jeszcze niewiele można o nich napisać, prócz domysłów i dywagacji. Sądzę jednak, że dociekliwy czytelnik w dzisiejszych czasach nie powinien mieć większych trudności z weryfikacją informacji, czy zapoznaniem się z obecnym stanem wiedzy na temat interesującego go zagadnienia. Sam sprawdzałem w internecie kilka rzeczy podczas lektury, chociażby to, czy uczonym udało się już zlokalizować Agade - dawną stolicę akadyjskiego króla Sargona. Okazało się że nadal szukają :)

Jeden z najbliższych przyjaciół Jerzego Ciechanowicza określił go następująco w dedykowanym mu epitafium: "Życie krótkie, sztuka długotrwała" - za wzorem pewnego ze starożytnych. Autor zmarł przedwcześnie w 43 roku swego życia. Jednak spędził je wyjątkowo twórczo. Był człowiekiem zupełnie niezwykłym (ciekawym polecam zapoznać się z informacjami o nim w Internecie),parał się filologią klasyczną, archeologią śródziemnomorską, tłumaczeniem z łaciny, greki i włoskiego, poezją, wreszcie był wolnomyślicielem i współzałożycielem Towarzystwa Humanistycznego, pierwszego w III RP stowarzyszenia ludzi propagujących kulturę świecką i wolność od religijnych dogmatów. Tyle tytułem wstępu o tym niezapomnianym popularyzatorze antyku. A teraz o książce. "Rzym. Ludzie i budowle" to rzecz świetna. Taki informator o Wiecznym Mieście, który pod płaszczykiem rozważań o kapitalnych jego dziełach sztuki architektonicznej zapoznaje nas zarazem z czasami i ludźmi, którzy tworzyli te pomniki geniuszu rzymskiego i rozsławili je po wsze czasy. To co chyba najważniejsze (przynajmniej dla mnie),to fakt, iż Jerzy Ciechanowicz wzorował się w swym pisarstwie na niedoścignionym w popularyzacji wiedzy o starożytności Aleksandrze Krawczuku. Oczywiście ciężko dorównać mistrzowi z Krakowa, szczególnie w jego specyficznym, niepowtarzalnym dowcipie, ale reszta jest bardzo podobna. Obaj autorzy snuli swe rozważania w sposób lekki i przyjemny dla oka. Obaj także poruszali się z gracją po wielu dziedzinach wiedzy o kulturze, łącząc wiadomości historyczne z tymi o sztuce, filozofii, nauce i - w tym przypadku - architekturze. Jeśli miałbym komuś zachwyconemu piórem Aleksandra Krawczuka polecić kogoś, kogo czyta się w ten sam zajmujący sposób, to byłby to z pewnością Jerzy Ciechanowicz. Na koniec wspomnę, że książka ta towarzyszyła mi w niedawnej podróży i podziwianiu zabytków stolicy dawnego Imperium. Można powiedzieć, że była jak znalazł w tej sytuacji. Jerzy Ciechanowicz był moim przewodnikiem i wydaje mi się, że o lepszego w tej roli byłoby trudno.

Starożytny Egipt wciąż pasjonuje. Zaś egiptologia jest dyscypliną raczej ścisłą, wciąż ukazują się nowe wyniki badań, nowe odkrycia. Osoby zainteresowane tematami egiptologicznymi zmuszone są do aktualizowania wiedzy. Niniejsza recenzowana książka jest dziełem przekrojowym - obejmuje swą treścią czas od od początków Egiptu do po okres dostania się pod wpływy perskie i hellenistyczne. Lektura - szczerze przyznam - zajmuje trochę czasu. Ale nie będzie to dla Was - Drodzy Czytelnicy - czas stracony. Obok zawikłanej historii politycznej - mamy plastyczne opisy życia codziennego, starożytnych Egipcjan, a także mnóstwo ciekawostek. Między innymi na temat balsamowania zwłok. Jak wiemy - starożytni Egipcjanie wierzyli, że dusza po śmierci będzie trwać, dopóki zwłoki będą w nienaruszonym stanie. W publikacji jest mnóstwo zdjęć, map, wykresów, schematów, ilustracji, a także kolorowych i czarno białych zdjęć. Są też zamieszczone tablice genealogiczne. Jak na początku wspomniałem - odkryć wciąż przybywa, ale książka Grimala jest dziełem przekrojowym, więc można śmiało po nią sięgnąć , między innymi planując wypoczynek w Egipcie.