Robert Rogoń

W mojej subiektywnej ocenie nie jest to najlepsza pozycja serii, która ma charakter popularno-naukowy. Czyli narzuca zachowanie pewnych elementów warsztatu historyka, a jednocześnie narracja winna być adresowana do możliwie szerokiego kręgu czytelników. I zakładać, że spora część z nich niekoniecznie ma pogłębioną wiedzę na temat historycznego kontekstu, do którego jest przypisany temat książki. Autor zdaje się o tym zapominać, jakby wychodził z założenia, że mają oni solidną i ugruntowaną wiedzę o wojnie secesyjnej. Niewielki wstęp o pojemności jednej strony trudno uznać za satysfakcjonujący. Książka nie jest szczególnie dużej pojemności – po odliczeniu map to ok. 183 stron. Z tego zasobu 48 stron zajmuje ok. 100 krótkich biogramów dowódców jednostek obu walczących stron, począwszy od szczebla brygady. Trudno to się czyta, a jeszcze trudniej to zapamiętać. Sądzę, że właściwy miejscem dla tej wyliczanki byłby aneks na końcu książki. Następujący potem rozdział V to mocna skrótowy opis wydarzeń, czy raczej militarnych starć, bezpośrednio poprzedzających samą bitwę. Napisane suchym językiem trochę jak wojskowe raporty. Od 110 strony mamy opowieść o tytułowej bitwie. To ta część książki, którą najlepiej oceniam, choć nie czyta się jej zbyt łatwo. Brakuje syntezy poszczególnych fragmentów bitwy. Od razu następuje przejście do szczegółowych opisów. To tak jakby układać puzzle szczegółowych elementów starcia, z których czytelnik powinien sam zrobić sobie syntezę. Można to osiągnąć rozszyfrowując tekst na załączonych mapach, których jest 12. Dwie pierwsze pokazują ogólne położenie stron. Pozostałe ilustrują poszczególne fragmenty pola bitwy. Nie ma map obejmujących cały obszar bitwy w kolejnych jej etapach. Tutaj uwaga – większość mapy jest zorientowana zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami: północ jest u góry strony, zachód z lewej strony, wschód z prawej, a południe na dole. Nie wiedzieć czemu dwie mapy (3 i 7) mają zmienioną o 90 stopni orientację – północ jest z lewej strony. W pierwszym momencie, kiedy w toku książkowej narracji sięgnąłem do tej 3 mapy, miałem taki mały dysonans poznawczy. Nic mi się z tekstem nie zgadzało. Na szczęście popatrzyłem na różę wiatrów dolnym rogu mapy… I jeszcze dwie uwagi. Autor dość konsekwentnie unika przypisania konkretnych oddziałów do stron konfliktu. Zamiast tego identyfikuje je używając nazwisk ich dowódców lub nazw stanów, z których rekrutowano żołnierzy. W pierwszym przypadku trzeba pamiętać litanię dziesiątków nazwisk z przypisaniem do właściwej strony walczących, a w tym drugim, jeśli czytelnik nie ma w głowie stanowej geografii Unii i Konfederacji, to może mieć problem. I druga uwaga – styl narracji autora nie jest łatwy w czytaniu, taki trochę żmudny, suchy i wymagający skupienia. Nie jest to porywająca literatura. Dla ilustracji jeden z przypadkowo wybranych fragmentów (s. 94): „Potyczka pod Trenton 20 grudnia 1862 roku. 19 pkaw z Tennessee i 2 bkaw z Tennessee 20 grudnia uderzyły na garnizon w Trento. Dowódca 61 pp z Illinois pułkownik Frey miał do dyspozycji 250 żołnierzy z 122 pp z Illinosi i 7 pkaw z Tennessee i rekonwalescentów z różnych pułków. Fry skupił obrońców magazynie na stacji kolejowej, ściany magazynu były obłożone belami bawełny i zwojami tytoniu. Biffle jednak miał artylerię, szesnaście pocisków wystarczyło, aby Fry skapitulował.” I tak dalej… Zdarzenie po zdarzeniu. Jeżeli czytając stracisz koncentrację to szybko pogubisz się w wyliczance nazwisk i numerów jednostek. Podsumowując – jeśli jest się w miarę oblatany (i mocno zainteresowany) w tematyce wojny secesyjnej to można przeczytać tę książkę, choć bez entuzjazmu. Jeśli jest inaczej to raczej odradzam.