Rękopis „Chłopów” Władysława Stanisława Reymonta na liście UNESCO
Rękopis dzieła Reymonta – w setną rocznicę przyznania pisarzowi Literackiej Nagrody Nobla – został wpisany na Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata. Dzieło Reymonta przechowywane jest w Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu, a cenny rękopis będzie można zobaczyć m.in. podczas październikowej Nocy Bibliotek.
Biblioteka Ossolineum
Program Pamięć Świata UNESCO
Program, na którego liście znalazło się dzieło Reymonta, UNESCO zainicjowało w 1992 roku. Jego celem jest „utrwalenie znaczenia wielowiekowego dziedzictwa dokumentacyjnego ludzkości”, ochrona dokumentów o szczególnej wartości i znaczeniu historycznym. W ramach Programu Pamięć Świata tworzone są trzy rodzaje list, na które wpisywane są te właśnie ważne dokumenty: jedna lista światowa, a także listy regionalne i krajowe. Na polskiej krajowej liście znajdują się m.in. takie dokumenty jak: „Konstytucja 3 maja 1791 roku”, „Kronika Galla Anonima” czy „Kazania świętokrzyskie”. „Chłopi” Reymonta są czwartym, po „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza, spuściźnie Juliusza Słowackiego i „Trylogii” Henryka Sienkiewicza – obiektem ze zbiorów Ossolineum, który trafił na krajową listę UNESCO. W zgłoszeniu tego dokumentu podkreślono wartość dzieła dla historii literatury, dla rozwoju nowych form literackich oraz promowania polskiej kultury na świecie.
„Chłopi”, czyli „wielka epopeja narodowa”
Władysław Stanisław Reymont pisał „Chłopów” przez kilka lat. Powieść była publikowana w odcinkach w „Tygodniku Ilustrowanym” w latach 1902–1908, a w latach 1905–1909 wydawało ją warszawskie wydawnictwo Gebethner i Wolff, działające aż do lat 50., gdy zostało zlikwidowane przez komunistyczną władzę. W Bibliotece Ossolineum znajdują się dwa kodeksy, zapisane czarnym atramentem, z autografami powieści „Chłopi. Epos ludowe w IV częściach”. Pierwszy z nich zawiera części „Jesień”, „Wiosna”, „Zima”, które różnią się od obecnie znanych wersji, a także plany dalszych rozdziałów „Zimy”. W drugim z kodeksów znajduje się czystopis „Zimy” z poprawkami. Jak można przeczytać na stronie Ossolineum w tekście Hanny Kuleszy, starszej kustosz z Działu Rękopisów, „rękopisy mają wielkość ok. 23 x 22 cm, liczą razem ok. 800 stron”. Nie zawierają też całego tekstu „Chłopów” – autograf części „Lato” nie zachował się do naszych czasów.
Jak pisze ekspertka:
Na marginesach i w tekście czystopisu drugiego rękopisu, czystopisu „Zimy”, zachowały się wyraźne ślady rąk drukarzy. Skreślenia i poprawki ręką pisarza oraz doklejone fragmenty tekstu świadczą o tym, że praca nad ostateczną wersją trwała do ostatniej chwili. Ten czystopis posłużył za podstawę pierwodruku i pierwszej edycji książkowej.
Zobacz rękopis na żywo lub online
Choć względy konserwatorskie nie pozwalają na dłuższe prezentowanie zbiorów publiczności, to rękopis „Chłopów” będzie można zobaczyć w Bibliotece Ossolineum podczas Nocy Bibliotek, a nawet podczas całego weekendu 11–13 października 2024 roku. Biblioteka planuje również zorganizować zwiedzanie dla grup zorganizowanych, m.in. seniorów. Prawdopodobnie pod koniec października rękopis zostanie jeszcze raz, po Nocy Bibliotek, wystawiony dla szerokiej publiczności.
Warto dodać, że ossolińskie autografy „Chłopów” zostały zeskanowane i są dostępne także online – na stronie Dolnośląskiej Biblioteki Cyfrowej – pod tym linkiem: „Chłopi. Epos ludowe w IV częściach”, a pod tym linkiem „Chłopi. Część II. Zima”.
Nie tylko „Chłopi”
A jak rękopis „Chłopów” trafił do Biblioteki Ossolineum? Stało się to w roku 1935, dzięki Aurelii Reymontowej (później Czeszerowej). To od niej zakupieni zostali nie tylko „Chłopi”, ale i rękopisy wielu nowel i reportaży, m.in. „Pielgrzymka do Jasnej Góry”, „Wrażenia z podróży na Zachód” oraz mniej znane powieści, jak np. „Adeptka”, „Rok 1794” i „Fermenty”. Cennymi nabytkami w Reymontowskim archiwum są kalendarzyki i notatniki. Dzisiaj archiwum pisarza w Ossolineum liczy 27 jednostek (w 47 tomach). W czasie wojny utracone zostały rękopisy powieści „Komediantka” i „Wampir”.
Źródło: Biblioteka Ossolineum
