Żywe istoty

Wymieranie zwierząt to ogromny problem i niestety wciąż przyspiesza. Szacuje się, że co roku znika od kilkudziesięciu do nawet kilkuset tysięcy gatunków – często zanim zdążymy je w ogóle dobrze poznać. Główne powody są dość oczywiste: wycinanie lasów, zanieczyszczenia, zmiany klimatu i ogólnie działalność człowieka, która coraz mocniej ingeruje w naturę.

Coraz częściej mówi się też, że żyjemy w czasie szóstego wielkiego wymierania. Różnica jest taka, że tym razem nie odpowiada za nie meteoryt czy erupcje wulkanów, tylko… my sami. Człowiek stał się najgroźniejszym „drapieżnikiem”, bo potrafi przystosować się praktycznie do każdych warunków i jednocześnie zmienia środowisko na ogromną skalę. Niestety wiele gatunków nie nadąża za tym tempem zmian.

„Żywe istoty” Iidy Turpeinen to książka, która was zaskoczy. Otóż autorka opowiada historię odkrycia i wyginięcia krowy morskiej Stellera (czyli syreny morskiej), a także poszukiwań jej szkieletu. Pozornie nic ciekawego, kolejna pozycja dla nerdów i fanów przyrody, ale jest to naprawdę wciągająca książka, w którą wplecione jest wiele mądrości o naturze ludzkiej, przyrodzie, a także naszym podejściu do zwierząt.

Syrena morska jest tylko symbolem okrutnego i bezmyślnego działania człowieka. Jesteśmy przedstawieni jako plaga, która rozlała się na cały świat. Coś w tym jest, gdyż ciągła ekspansja powoduje zagarnięcie kolejnych połaci ziemi. Sadzimy lasy palmowe kosztem dżungli, palimy węgiel w niewyobrażalnych ilościach, zabijamy kolejne gatunki zwierząt. A wszystko to w imię boga i postępu.

Jednocześnie Turpeinen pokazuje jak zmieniało się nasze podejście do eksploracji świata przyrody. W XVIII wieku najważniejsze było znalezienie szkieletu, dokładne jego opisanie, a także sklasyfikowanie gatunku. Sto lat później badacze skupiali się na preparowaniu zwierząt i zbieraniu okazów z całego regionu, kontynentu, świata. Dopiero w XX wieku pojawiły się głosy, że zwierzęta trzeba pozostawić w ich naturalnym środowisku, zapewnić im swobodne warunki do rozwoju, a także objąć ochroną. Trochę to koliduje z naukową ciekawością, ale jak opisywać gatunki, których już nie ma?

Autorka pokazuje również, że w życiu badacza potrzebna jest nie tylko wiedza, ale i szczęście. Każdy z opisywanych bohaterów znajduje się w danym miejscu trochę przypadkiem, ale z pełnym zaangażowaniem i ciekawością świata podchodzi do wyzwania przed którym staje. Świat kiedyś był pełen niesamowitości i niezweryfikowanych koncepcji. Stanowił więc interesujące i wymagające poletko dla odkrywców i badaczy.

„Żywe istoty” to także ukazanie cienkiej granicy między ochroną a poznawaniem gatunków. Ciężar odpowiedzialności jest ogromny, większy nawet niż ciekawość świata. Rezerwaty czy parki narodowe są koniecznością, chociaż politycy wydają się odporni na tą uniwersalną prawdę. Bez przyrody sami siebie skażemy na zagładę. Autorka jest tego świadoma i śmiało przestrzega nas przed ludzką ignorancją.

„Żywe istoty” to kolejna poruszająca i refleksyjna pozycja z Serii Skandynawskiej. Łączy historię, naukę i filozofię w opowieść o relacji człowieka z naturą. Autorka ukazuje wymieranie gatunków jako efekt ludzkiej działalności, jednocześnie stawiając pytania o odpowiedzialność, pamięć i granice poznania. Ważna i mądra książka.

Michał Wnuk