Opowiadanie wariackie

Późny Iredyński, 1972. Ech, Iredyński... Co to jest? Socsurrealizm? Iredyński powiedział kiedyś (o sobie) "W pierwszej lidze – mówię o sztukach, no to gra Mrożek, ja i Różewicz ewentualnie. Kilku pisarzy lubię. Kilku uważam za wicechujów i tyle". Po 50 latach takie zdanie być może trąci megalomanią, ale autor "Człowieka epoki" wart jest większej uwagi i uznania. Krótka książeczka przypomina mi utwór acid-jazzowy: dobra melodia (te dialogi!) i wariacje wokół głównego tematu (wampiryzm jest dążeniem do potworności, czyli ucieczki poza system, rzecz jest też quasi-autobiograficzna),_ sporo ironicznego humoru, zabaw z formą i zgrabne sample (nutki Gombrowicza, Witkacego, Viana i Mrożka właśnie). Bardzo fajne.

Myślę że nazwanie tej książki "biblią surrealizmu" nie będzie zbyt dużym nadużyciem. Aragon stworzył klimat który Cortazar prawdopodobnie chciał wykreować w swojej "Grze w klasy" tyle że z dużo lepszym efektem. Trochę filozofii i różnego typu rozważań, ale nigdy do przesady. Wolność odnajdywana oczami poety w zwykłej codzienności której doświadczają wszyscy. Tylko Aragon potrafi zrobić z wizyty u fryzjera podróż do innego wymiaru.

Zdarzenie w miasteczku albo był sobie dom starców, czyli "Będą wykańczać - powiedział Dziedzic." lub opowieść o wolności ze strażakami w tle, którzy ścigają zbiegów" - rewelacja! I jeszcze na koniec młodzieńcy... PS. Strażacy! - nie dziwi, ze książka napisana przez M. Nowakowskiego w 1972 roku ukazała się 10 lat później.

,,Trismus'' Stanisława Grochowiaka to jedna z perełek wyłowiona gdzieś pomiędzy nowymi, poczytnymi powieściami stojącymi na bibliotecznych półkach. Przyznam, że dopiero końcówka książki spowodowała, że wystawiłam jej taką a nie inną ocenę, ponieważ poruszyła mnie do głębi. Książka opowiada o pewnym esesmanie, komendancie niewielkiego obozu koncentracyjnego w Gluckauf. Człowiek ten jest całkowicie owładnięty ideą nazizmu. Fanatyk czystości rasy, poślubia Nelli Doder- Dunkę o poglądach faszystowskich. Małżeństwo wspólnie prowadzi dziennik, opisując codzienność. Z czasem pojawiają się problemy, a ich drogi zaczynają się powoli rozchodzić . Jeśli nie zachęca was ta recenzja to i tak przeczytajcie, nie chce za bardzo spojlerować, ale sens całej opowieści tkwi w końcówce książki. Polecam, warto przeczytać.

Dzięki takim dziełkom nie imają się człowieka pąkle zblazowania. Bo jakże zachować pokerową twarz w obliczu koncepcji słów jako autonomicznych bytów, które postanawiają opuścić Ziemię? Albo sytuacji gdy w wyniku anomalii wszelkie wiadomości przekazywane za pomocą jakichkolwiek urządzeń zostają tłumaczone na język ogapi z Basawuto? Fantazja podbijana lekkim humorem i pasją gawędziarza. Liczę, że któreś z wydawnictw się zlituje i wydrukuje ten zbiorek, zanim mój pobiblioteczny egzemplarz się rozpadnie.

Początkowo przypuszczałem, że będzie to jakąś odwrotność „Wizyty starszej pani”, tymczasem na koniec okazało się, że czytałem niemal Witkacego. Durrenmatt nie przestaje mnie zadziwiać i zaskakiwać. Niemal w każdej książce jest zupełnie innym pisarzem, a jednocześnie zawsze równie zaskakujący, a może nawet lekko bezwzględny – i dla swych bohaterów, i czytelników. Dlatego, gdy przed tytułowym Grekiem, skromnie żyjącym niepozornym trybikiem w paryskiej korporacji z lat 50., gnieżdżącym się w podłej mansardzie przegrywem, w ciągu jednego dnia otwiera się wielki świat, od razu czujemy, że coś tu się nie klei i że wszystko może się skończyć wielką, no może choćby małą, katastrofą (a jednak zakończenie otwiera optymistyczną perspektywę).… Bo skoro nie czytamy bajki dla grzecznych dzieci - a z pewnością nie jest nią ta lektura - to jak zrozumieć sekwencje zdarzeń, w której na ogłoszenie matrymonialne bohatera odpowiada tak zjawiskowa, jak i tajemnicza Chloe (tytułowa Greczynka), we wrednej, już wtedy, korporacji awansuje z nizin hierarchii na dyrektora generalnego, staje się osobą powszechnie znaną, chce go malować największy twórca (piękna beka ze sztuki nowoczesnej), kłania mu się ambasador USA, na jego widok kapelusza uchyla prezydent Francji, staje się właścicielem wytwornego pałacyku, ślubu udzieli biskup jego wyznania (rzecz jasna: staronowoprezbiteriańskiego!), itp., itd. Nie chcąc nikomu psuć wyjątkowej słodko-gorzkiej przyjemności, jaką niesie ze sobą ta niepozorna książeczka, tym razem wyjątkowo powstrzymam się przed moim ulubionym spoilerowaniem. Ważne jedynie, by nie ulec wrażeniu, że to tylko purenonsensowa historyjka, bo jest tu podanych wiele poważnych spraw, a jedna z najważniejszych jest faktyczna nienaruszalność hierarchii społecznej i jej nieuchronna dyktatura, dająca o sobie znać w momencie przekroczenia jej granic. Znajdziemy tu wspaniałe, prześmiewcze - czasem bynajmniej nie do śmiechu - epizody, jak np. pierwszą rozmowę z szefem jego korpo, podczas której nie nazywa go on tak, jak powinien był, czyli Arnolfem Archilochosem, lecz Anaksagorasem, Artakserksesem, a nawet Anaksymandrem… Czy – już na początek – można nie zachwycić się takim zdaniem? „W małej knajpce we mgle i deszczu stał się cud. Do tego grubawego, starszego kawalera i nieśmiałego przyjaciela ludzkości, uwięzionego na śmierdzącej mansardzie, zabarykadowanego za mlekiem i wodą mineralną, do tego obładowanego zasadami i objuczonego urazami pomocnika zastępcy buchaltera z jego wiecznie przemoczonymi i podartymi skarpetkami, z niewyprasowaną koszulą, z nazbyt krótkimi garniturami, ze znoszonymi butami i z opacznymi poglądami – przyszła tak czarująca istota, tak iście baśniowa piękność i gracja”. Aha, bardzo to z ducha francuska opowiastka, godna Pereca czy innego Queneau. Inne cytaty: „Wiedział, że jest więźniem bezlitosnego mechanizmu i nie ma możliwości spełnienia cudu, który mu się objawił”. „Powietrze było stęchłe. Ale smród z wychodków dawał się bardziej we znaki niż zazwyczaj. (…) Szum wody w klozetach wydawał mu się coraz bardziej złośliwy i odrażający”. „Była na swój sposób dobrą katoliczką, która chodziła do kościoła – a zdarzało się, że chodziła, aby się żarliwie wypłakać (tak samo żarliwie szlochała w kinie)”. „Pańskie wątpliwości wynikają z obawy, że nie sprosta pan zadaniom dyrektora. Najmilszy, najdroższy przyjacielu. Zadaniom dyrektora potrafi sprostać każdy – mówiąc w zaufaniu, każdy dureń to potrafi”. „To dobrze, że obok przedmiotów, które wyprawiają ludzi na tamten świat, fabrykujemy także przedmioty, które ich na ten świat sprowadzają”. „Chrześcijanin może się zaniepokoić, myślę, kiedy naraz wali się na niego jedno nieszczęście za drugim (…) Kiedy jednak zdarza się coś przeciwnego, kiedy szczęście nie ma granic, wtedy, sądzę, istnieje niechybnie powód do niepokoju”. „Powinien pan przyjąć te wydarzenia z taką pokorą, z jaką pan by je przyjął, gdyby to były nieszczęścia.(…) Może czeka pana osobliwie trudna droga, droga szczęścia, która tylko dlatego nie jest przeznaczona większości ludzi, że byłaby dla nich trudniejsza niż droga nieszczęścia”. „Nieszczęście nie zaskakuje nas, lecz zdarza się dlatego, że musi się zdarzyć, ale szczęście jest dziełem przypadku i boję się, że nasze szczęście skończy się tak samo szybko, jak się zaczęło, a wszystko jest tylko jakimś kaprysem, który igra tobą i mną”. „- Z początku wszyscy tak krzyczą – powiedział. – Jak gdyby można było zmienić świat bez mordu”. „- Jeśli istnieje człowiek, któremu zazdroszczę, to tylko pan, a jeśli istnieje ktoś, o którego się lękam, to także tylko pan”. „Była ona królową w ciemnym państwie żywiołów. Była kurtyzaną. Najsłynniejszą w mieście”. „Mam wrażenie, jakbym ja nawrócił świat, a on mnie, tak że w końcu nic się nie zmieniło i wszystko było niepotrzebne”. „- Nie wolno nam ustawać w poszukiwaniu bogini miłości – szepnęła – w przeciwnym razie ona nas opuści”.

Piotr Bratkowski pisał: „W świecie, w którym panuje absolutna dominacja konwencjonalnych zachowań kulturowych, jedyną formą walki człowieka o własną tożsamość jest permanentna autokreacja”. Bardzo to pasuje do Iredyńskiego. Musiałam przywyknąć do tego co Stefan ma w głowie i do tego co na głowie również, ale ostatecznie podobało mi się i to bardzo. Najbardziej chyba język i styl. I ta różnorodność narracyjna, dynamizm, elementy psychodeliczne i surrealistyczne, groteska, które to zabiegi tylko uwypuklały wielką samotność bohatera. Bohatera – artysty. Artysty – Polaka. Polaka – emigranta. Ciekawie było obserwować charaktery i pobudki kierujące ludźmi z jednej i z drugiej strony żelaznej kurtyny. A los Stefana przypominał mi trochę klimatem emigracyjne perypetie artystów z „To, co najistotniejsze o panu Moritzu” Třešňáka.

Pozornie książka o niczym, ale wybitny poeta, nonkonformista i indywidualista żyjący na ogół nocą nawet z trywialnych zdarzeń tworzy fakty egzystencjalne. Zapis roku życia Białoszewskiego w nowym mieszkaniu przy ul. Lizbońskiej na Saskiej Kępie (prawobrzeżna Warszawa). Drobne zapiski o wszystkim, Bachu i oderwanym guziku, psach i dżemach, renesansie i warszawskich menelach, zniszczonych kirkutach i męczącym poszukiwaniu administracji, przyjaciołach, znajomych i robotnikach tynkujących lub naprawiających cieknące rury. Najmniej jest tu o własnej twórczości i tworzeniu. Nie ma nic o polityce (uff, wzór do naśladowania). Zapis osobistego życia indywidualisty i jego codzienności. A wszystko to zapisane prozą pozornie niedbałą, ale świadomie oszczędną i przez to bardziej przemawiającą do czytającego. Poza tym - to portret Warszawy i poety, który wałęsa się po niej nocami i dniami.

Opis śnieżnej zamieci gdzieś w sowieckiej Ukrainie w latach 20. ubiegłego wieku to chyba najlepszy obraz tego żywiołu, o jakim mi przyszło czytać w polskiej literaturze. A to tylko pozornie niepozorny debiut Michała Choromańskiego z 1930 r., lepiej znanego z „Zazdrości i medycyny”. Wystarczy taki choćby cytat, aby zmroziło czytającego, a jest tak – nawet zresztą jeszcze bardziej – przez wiele stron: „Na ich spotkanie leciały śnieżne bałwany wysokości wielopiętrowych gmachów. Obrzucały ich zimną parą, załamywały się z rumotem nad ich głowami, padały na nich, pokrywając zaspami lotnego śniegu”. Albo: ”Śnieżne bałwany z łomotem i grzmotem sunęły obok, zostawiając w powietrzu potargane płachty zlodowaciałej piany”. Pogoda odpowiada temu, co we wnętrzu dwóch głównych bohaterów. Fabułą –dla mnie drugorzędną, a zatem raczej tylko: tłem tej przypowieści o fatalizmie - jest misja agenta polskiego wywiadu w Sowietach („Pewien papier, znajdujący się w pierogu z kapustą, zaważył osiemdziesięcioma kilogramami rozstrzelanego człowieka”). Antagonistą naszego protagonisty jest wiczeszef „Czeki” w Orle, bezwzględny towarzysz Bielicz. Niby stereotypowo przedstawiony („rozciągnął krwawe, żarłoczne wargi”), ale czytelnik będzie zaskoczony tym, co się tu i jak rozegra - będą watki wręcz nieheteronormatywne („Linia uda wydała mu się nawet niebezpieczna”). Spokojnie: nie ma tu niczego z Jamesa Bonda, jest za to determinizm losu oraz przedziwna relacja trzech bohaterów – bo jest jeszcze żydowski kupiec, też pozornie bliski stereotypowi, ale… Co do czekisty, wystarczy przywołać jego zdanie pod koniec: ”W każdej duszy są dwie dusze(...) jeżeli poskrobać duszę ludzką. to pod górną, złą, znajdziecie inną: dobrą i miłującą”. „Czekista uśmiechnął się do czego niewidzialnego”. Po lekturze już wiemy, czemu ta książka była w PRL była „na czerwonym indeksie”. PS Choromański urodził się w 1904 r. w Jelizawietgradzie (dzisiejszy Kropywnycky w Ukrainie), mieście, gdzie młodość spędzili spokrewnieni z nim Jarosław Iwaszkiewicz i Karol Szymanowski. W jego domu rodzinnym mówiono tylko po rosyjsku (i francusku), a do przyjazdu w 1924 r. do Polski w zasadzie nie mówił po polsku. Poruszał się o kulach, niemal przez całe życie miał kłopoty z psychiką…. Dla mnie jego najlepszym dokonaniem pozostaje powieść „Schodami w górę, schodami w dół”, nieoczywisty obraz przedwojennego Zakopanego, gdzie przed wojną brylował.

"Nic wielkiego. Ale jest tam mimo wszystko kilka myśli. Kto je zrozumiał? Tym gorzej dla nich." Druga powieść Robbe-Grilleta jest jak gdyby prologiem do całej jego twórczości literacko-filmowej. Pozornie zamknięta w gatunku kryminału psychologicznego, zaskakuje otwartością formy i znakomitą konstrukcją fabularną 'nouveau roman'. To "kontrolowany chaos" - pętla czasu z tytułowej gumy, będąc w nieustannym ruchu, to rozluźnia, to zaciska się na szyjach i zegarkach bohaterów, przyprawiając czytelnika o przyjemny zawrót głowy. Domniemane morderstwo niejakiego Daniela Duponta staje się tu punktem wyjścia do ukazania wewnętrznej walki, jaką toczy ze sobą agent Wallas, badający tę sprawę. Autor nakreśla tu barwny, choć zamglony (lub spowity gęstym dymem papierosowym) portret społeczności małego miasteczka. Zagubiony wśród ślepych uliczek samotny bohater, tajemnicze wille, rewolwery i tajemnice, pocztówki i gumki do ołówków... Labirynt, w jaki wciąga nas Robbe-Grillet przypomina mi także jego filmy (był znakomitym reżyserem i scenarzystą); szczególnie pierwsze: "Nieśmiertelna" (1963) czy "Trans-Europ Express" (1966), gdzie jednostka zostaje wplątana w achronologiczny ciąg zdarzeń, przypadków i słów, a klimat sennego marzenia jest niemal nie do opisania. To moje pierwsze spotkanie z prozą Alaina, ale na pewno nie ostatnie.

te opowiadania bardzo mi się podobały. w blurbie wydawca zapewnia, że to mistrzowskie teksty i nie sposób się z nim nie zgodzić. dodatkowo bernard malamud dba o szczegóły i nastrój. ja z kolei mogę zapewnić, że poziom wszystkich tekstów jest bardzo wyrównany. czyta się szybko i łatwo, a historie, które początkowo wydają się nie interesujące, wkręcają czytelnika do ostatniej kropki. jednym słowem - polecam.

Książka przedstawia burzliwe dzieje rodziny Królów, w okresie lat 30-50 XX wieku. Akcja rozpoczyna się przed wojną, Łucja Król uboga wdowa pisze list do Prezydenta z prośbą o pracę. Kobieta jest zdesperowana, samotnie wychowuje czterech synów, a jej dorywcze prace typu sprzątanie, pranie nie wystarczają na opłacenie komornego i nakarmienie synów. Pomoc oferuje jej prawnik Żyd, Wiktor Lewen. Synowie dorastają ,ale kłopoty Łucji nie maleją. Wojna przynosi lęk o Klemensa aresztowanego przez gestapo, czasy powojenne wcale nie są lepsze . Klemens, który szczęśliwie przeżył wojnę stał się ofiarą wichrów dziejowych. W czasach stalinowskich znów trafił do więzienia, również problemy najmłodszego syna Stanisława spędzają Łucji sen z powiek. Losy synów Łucji odzwierciedlają przemiany polityczne , które dokonały się w przeciągu tych prawie trzydziestu lat. Pamiętam film i aktorkę, która rewelacyjnie grała Łucję Król. Książka również jest bardzo dobra.

Pokryty srebrnymi łuskami narrator, posługując się eksperymentalną strukturą narracyjną i nudnym natchnieniem relacjonuje (wspomina) trzy dni spędzone z jeszcze nudniejszym — bo czemuż byśmy mieli tego nie wyznać! — ojcem, tytułowym Centaurem — Chironem, posępnym i flegmatycznym nauczycielem przyrody, cyzelatorem błahostek, otoczonym ciągłą atmosferą katastrofy i śmiechu, zdolnym przejść o własnych siłach przed plutonem egzekucyjnym; jest to zarazem nekrolog i hymn mu poświęcony. „Centaur” łączy świat mitologii greckiej z małomiasteczkowym otoczeniem Pensylwanii w połowie XX wieku, z naciskiem na łączy. Dwie domeny mienią się, spływają, wspierają i wypierają wzajem niczym kobieta i wąż w ciele Meluzyny. To tu zbierzemy cały miód i oliwę dzieła. Postacie płynnie przechodzą od bycia „zwykłymi” Amerykanami do swoich mitologicznych odpowiedników — pył swoistej realności miesza się z magicznym piaskiem. Ubrane w odzież prozaicznych przymiotów kryją mityczne postaci, przez co dosięgają w wyrazie swoich nieco indeksowanych myśli pewien wdzięk, a nie wydźwięk. Powieść wznosi się na wyżyny mitologicznych hiperboli, kiedy drepcze upudrowanym traktem przyziemnej krzątaniny. Złożone aluzje mitologiczne i obfity luksus szczegółowego obrazowania, i wiele innych danych zarówno ścisłych, jak i nasennych, podwyższają niejako „realizm” (w najgłębszym sensie tego zdegenerowanego słowa, a nie w rozumieniu tego co przeciętny czytelnik odbiera jako przystające do „przeciętnej rzeczywistości”) i oddają „należny hołd” skądinąd pozbawionej impetu i mdłej prozaiczności; posiadając moc czynienia z pospolitości rzeczy niezwykłych, wydobywają ze słabostek i śmiesznostek „kosmiczną” stronę „dramatu” życia, aż zasnąć można. Ktoś inny przepisałby zwyczajną w takich wypadkach papkę, a nie ten lwi szpik.

po zbiór opowiadań "portret artysty z czasu dojrzałości" sięgnąłem na półkę za sprawą natrętnego algorytmu, który non stop proponował mi niechciane informacje o ciąży Idy Nowakowskiej, prywatnie córki autora. uznałem, że to dobry moment, aby wreszcie zaznajomić się z twórczością Marka Nowakowskiego.  muszę przyznać, że tematycznie jak i językowo teksty zamieszczone w zbiorze trafiły w moje gusta. Nowakowski opisuje przede wszystkim swoje wspomnienia z czasów młodości. jest trochę o czasach powojennych, trochę o patologii w czasach komunizmu oraz o problemach pisarzy z cenzurą. niemniej jednak poziom liryczny jest czasem nierówny, szczególnie w lumpiarskiej części. ale to absolutnie przeszkadza w czytaniu, wręcz dodaje autentyczności do patoopowieści. sam tytuł nawiązuje do dzieła Jamesa Joyce'a, choć nie ma z nic wspólnego.  oczywiście bardzo polecam i na pewno sięgnę po inne książki autora, które piętrzą się w stosach hańby.

TW: 1. okrucieństwo wobec zwierząt i to takie naprawdę potworne i plastycznie opisane, 2. gwałty Dziwi mnie sumarycznie niska ocena. Książka jest bardzo dobra i wcale nie trudna w odbiorze. Owszem, opisuje, i to z detalami, ludzi podłych, jednak podaje wszytko wręcz niczym kronika kryminalna. W niejakiej opozycji do zła ludzi opisana jest przyroda, choć szczątkowo i nie łagodzi potworności. A potworności jest tyle że w zasadzie mówimy o karykaturze. Świnie które dorwały się do koryta i wypaczają wszystko co wypaczyć się uda. Znamienną i poetycką sceną jest ta gdy dwóch tępych chłopaków odłupuje od krzyży figurki Jezusków by bez najmniejszych różnic upodobnić się do swojego noszącego na szyi krzyżyk idola. Jest to chyba najważniejsza scena pokazująca bezmyślność całego miasteczka. Polecam tylko ludziom o mocnych nerwach.

Jak na Białoszewskiego nienajbardziej mi się spodobały wiersze, dość dużo mnie "nie powaliło", a jednak jego poetycka literackość to z reguły coś co uwielbiam... Niech będzie 8, bo chyba proza nadrabia; jest sporo zarysów jakichś klimatów historycznych czasów warszawskich, i przedwojennych trochę, i powojennych, pewnie będę wracać, ale jak na poezję i to tym bardziej "jego poezję", nie byłam zachwycona.

No proszę, cóż za zbieg okoliczności. Nie minęły dwa tygodnie odkąd skończyłem czytać "Wichrowe wzgórza", a tu całkiem przypadkiem w moje ręce trafia opowiadanie nieznanego w Polsce meksykańskiego pisarza, w którym punkt wyjścia wydaje się niemal identyczny jak ten w powieści Emily Bronte. Relacja dwójki bohaterów nie jest co prawda tak burzliwa i dramatyczna jak ta Heathcliffa i Katarzyny, ale w połączeniu z towarzyszącymi jej wydarzeniami może być dla czytelnika wcale nie mniej emocjonująca. W "Wichrowych Wzgórzach" dominował klimat niepokoju, wynikającego z nieprzewidywalnych zachowań bohaterów o dzikim temperamencie oraz subtelnej obecności zjawisk nadprzyrodzonych, typowych dla powieści gotyckiej. W "Grzybojadzie" zaś stale towarzyszy nam atmosfera snu i baśniowości, której każdy z nas zapewne niekiedy doświadcza zaraz po przebudzeniu, po tym jak śniły mu się rzeczy niby to normalne, ale jednak nie do końca lub też nienormalne całkowicie. Spuszczenie z łańcucha lamparta hodowanego przez pana domu dla jednych w tym opowiadaniu jest rzeczą budząca wielkie przerażenie, a dla innych czymś najnormalniejszym w świecie. Tytułowe grzybojady to osoby wynajmowane do próbowania nieznanych grzybów, by w razie czego to one się zatruły, a nie ich gospodarze. Pani domu spędza przed lustrem swojej toaletki długie godziny na układaniu fryzur, z których żadna nigdy nie jest taka sama. Są to rzeczy, które mogą mieć miejsce w prawdziwym życiu, ale bardziej prawdopodobne jest, że pojawią się raczej w naszych snach. Taki jest właśnie "Grzybojad" Sergio Galindo, króciutkie, pięknie napisane, niemal idealne opowiadanie. Jego jedyną wadą jest chyba tylko to, że jest właśnie tak krótkie. Myślę, że nie przesadzę ze stwierdzeniem, że gdyby autor rozwinął zawarte w nim wątki do rozmiarów powieści, to jego dzieło mogłoby być dla niego tym samym, czym dla Gabriela Garcii Marqueza było "Sto lat samotności".

W poszukiwaniu książek z kategorii nieoczywistej i mało znanej literatury sięgnąłem ostatnio po „Jednouchego”. Literatura węgierska nie jest w Polsce szczególnie popularna, ale przynajmniej dla mnie ma w sobie sporo uroku. Historia oparta na prawdziwych wydarzeniach, porwanie w Rzymie Johna Paula Getty’ego III w dn. 10.07.1973 r. było dość głośnym wydarzeniem. A jeszcze głośniejszym stało się specyficzne zachowanie dziadka wobec porwanego wnuka. Tibor Dery ukazał tę historię w krzywym zwierciadle. Początkowo myślałem, że mam do czynienia z reportażem, ale z każdą kolejną stroną do słowa dochodziło satyryczne spojrzenie Autora. Zmienność lokacji nadają tempa historii, zaś najmocniejszą stronę książki niewątpliwie stanowią dialogi – najbardziej podobają się przesłuchania z udziałem pułkownika policji oraz te momenty, kiedy na arenę wkracza matka porwanego George’a Hamiltona jr. Kolejny raz okazało się, że niepozorna i przypadkowo odkryta książka może przynieść wiele przyjemności z czytania. Być może pośrednio jest to także zasługa tłumacza – Pana Tadeusza Olszańskiego, którego ogromnie sobie cenię.

Powieść Grilleta przypomina tekstowy zapis kilku różnych podejść do tej samej gry wideo. Z określonej bazy danych – elementów rzeczywistości, symboli, przedmiotów, osób i imion – każdy gracz konstruuje własną, niepowtarzalną rozgrywkę. Zdaje się, że walka przeciwko maszynizmowi nie ma sensu, jesteśmy zanurzeni w quasi rzeczywistości, która ogarnia i ustala wszelkie struktury społeczne. Zapośredniczona medialnie percepcja nakłada się na pierwotną, wysłużoną już percepcje jednostkowej tożsamości operującej w kategoriach linearności, przyczyn, skutków i celu. Łudząca wciąż pokusa opowiadania za pomocą spójnej i uporządkowanej narracji poddaje się w konfrontacji z konstelacyjną, chaotyczną rzeczywistością, a raczej z wieloma współoddziałującymi na siebie rzeczywistościami. Przełom antypozytywistyczny nie stracił siły napędowej i od początku wieku XX burzy utrzymujące się na powierzchni świadomości zastane poczucie „sensu” egzystencji. Ale od paradoksów epistemologii Grillet tylko zaczyna. Służą mu one raczej jako podwaliny pod dalsze rozważania na temat problematycznego charakteru samej/samych rzeczywistości. Już na wstępie pisarz upłynnia kategorię twórcy tekstu – zapośredniczą autorskość na wielu stopniach ontologicznych, przez co jakiekolwiek odczytanie dzieła za pomocą narzędzi psychoanalizy nie przyniesie skutków. Pokazuje, że freudowski sposób myślenia o człowieku, choć przełomowy w swoim czasie, nie jest w stanie ogarnąć przemian dziejących się na polu technologicznym. To właśnie technologia rozpuszcza nasze tożsamości w sposób do tej pory nieznany, alienuje przyczynę od skutków (specjalizacja zawodowa), zapośrednicza i dystansuje kontakt czy w końcu multiplikuje tożsamości, które składać się mają na jedną spójną konstrukcję zwaną istotą ludzką. Jeśli analiza marzeń sennych pozwoliła Freudowi oddzielić dwie rzeczywistości dotąd związane ze sobą, tak technologia pozwala rozszczepić tę realność na nieskończenie wiele poziomów ontologicznych. Tak też postępuje Grillet stwarzając piętrową intrygę funkcjonującą na niezliczonej ilości poziomów ontologicznych, z których żaden nie rości sobie prawa do obiektywności czy pierwszeństwa w hierarchii. Pojmowanie istnienia w kategoriach czasowości również nie jest w stanie poradzić sobie z istotą funkcjonowania psychiki – często zacierającej granice przeszłości, przyszłości i teraźniejszości. Zresztą sama paradoksalność czasu potwierdza te autorskie przypuszczenia: teraźniejszość jest zbyt efemeryczna, zbyt nieuchwytna, żeby można było sprawnie operować na tej kategorii. Ostatecznie żyjemy przecież w ciągłym impasie pomiędzy przeszłością i przyszłością, a teraźniejszość to zwyczajna iluzja spójności, zwykły błąd poznawczy umysłu jako ułomnego procesora maszyny. W rzeczywistości symulakrów również perspektywa postrzegania niesie za sobą wiele sprzeczności, których autor nie unika w dziele. Poznajemy strzępy różnorodnych wydarzeń raz z perspektywy bohatera, raz z perspektywy podwójnie zapośredniczonej przez tajemniczą organizację zajmującą się badaniem sprawy Lecoeura i w końcu z perspektywy pierwszej osoby, po prostu czytając znaleziony w biurze profesora dokument – książkę Grilleta, który usuwa się z roli autora i przekazuje tę funkcję Lecoeurowi. Każda z tych perspektyw to oczywiście osobna, pełnoprawna rzeczywistość. Która z nich jest uprzywilejowana, której wierzyć? Może myślenie w kategoriach technokracji to po prostu kolejna rama ideologiczna? Tę istotną decyzję egzystencjalną Grillet pozostawia czytelnikowi.

"Samotnik" wpadł mi w ręce na kiermaszu taniej książki. zmaltretowana okładka, liczne stemple biblioteczne sugerowały, że książka była intensywnie eksploatowana i czytana. kupiłem, odłożyłem na półkę i po jakimś czasie sięgnąłem. akcja tej mini powieści toczy się w Paryżu. mężczyzna pracujący w tamtejszym korpo pewnego dnia dostaje gigantyczny spadek i dochodzi do wniosku, że nie musi już pracować i idzie na wcześniejszą emeryturę. pieniądze lokuje w nieruchomości, kupuje dom i oddaje się uciechom, pije alkohol i rozmyśla nad życiem nie biorąc pod uwagę upływającego czasu. ksiazka bardzo mi się podobała. trochę filozofii połączonej z psychologią nie zniechęca, a jednocześnie daje do myślenia nad przemijaniem. #Ionesco pisze w sposób nieskomplikowany i całość czyta się sprawnie. bałem się tych wątków filozoficznych, ale jak przyznaje główny bohater - po co filozofować, skoro nie jest się wielkim filozofem. z czystym sercem #polecam szczególnie ludziom samotnym, którzy świadomie wybrali taką drogę życia. życie w pojedynkę może nie być nudne, jedynie lekko smutne.