Mindf*ck. Cambridge Analytica, czyli jak popsuć demokrację

Ciekawa i dokładna analiza przede wszystkim amerykańskiego rynku medialnego na podstawie pierwszej wygranej kampanii wyborczej Donalda Trumpa w roku 2016. Pozycja istotna dla osób, które tą tematyką się zajmują, bo wielowątkowość analizy stworzonej przez Taibbiego może przytłoczyć, a już na pewno laika. Niesamowicie oddane realia amerykańskich mediów, które od zawsze są wzorem do naśladowania dla adeptów dziennikarstwa i ciekawą maszyną narracji i sterowania odbiorcami, szczególnie w kontekście polityki. Kawał dobrej roboty zrobił tłumacz Tomasz S. Gałązka, który świetnie oddał pierwowzór. Raczej nie polecę jej każdemu, bo nie każdy ją doceni. Na pewno można ją przełożyć na rynek polski, ale obecna działalność rodzimych mediów sprawia, że wszelkie konwenanse już dawno zostały przekroczone i ciężko mi to porównywać, chociażby w kwestii kultury medialnej i merytoryki, bo to zupełnie inna jakość. Czytałam ją przeszło rok, było warto, ale nie chciałabym by była nawet o rozdział dłuższa.

Doceniam tematykę i formę książki - bo w dość przystępny ale zarazem uporządkowany i rzetelny sposób próbuje przedstawić wyzwania, z którymi musi mierzyć się ludzkość a które to wyzwania wynikają z jej działalności/rozwoju. O większości zagadnień można oczywiście usłyszeć w szkole czy mediach - jednak często są to krótkie hasła, albo bardzo po macoszemu traktowane. Zatem cieszę się, że mogłem trochę głębiej zrozumieć wpływ np. rolnictwa czy budownictwa na środowisko. Sam osobiście widzę "ocalenie" naszego gatunku na tej planecie wyłącznie w innowacjach i odkryciach naukowych - małe kroki/korekty/poprawki/starania dają znikomy efekt w porównaniu do efektu np. przełomu w fuzji jądrowej czy modyfikacjach genetycznych. Oczywiście z tyłu głowy pamiętam, kim jest Autor i w jaki sposób zdobył fortunę dzięki której może teraz poświęcać ogrom swojego czasu na działalność charytatywną czy prośrodowiskową - jego flagowa firma wszak odpowiada za ogromną część popytu na energię i niewiele wspomina on o tym, co zrobił w czasach swojego panowania aby ten ślad węglowy wtedy ograniczać... Mam też smutną konstatację, że bardzo trudno będzie ludziom (o ile w ogóle) podążać ścieżką przez niego zarysowaną, szczególnie gdy górę bierze światowa geopolityka; w czasie pokoju można dyskutować na różnych szczeblach o różnych inicjatywach - a wystarczy jeden konflikt zbrojny czy jedna pandemia by wywrócić do góry nogami priorytety wszystkich państw...

Jeśli myśleliście, że biografie przestępców muszą być nudną wyliczanką dat i nazwisk, Nick Bilton wyprowadzi Was z błędu. „Król darknetu” to nie jest zwykła literatura faktu - to reporterski thriller, który czyta się z zapartym tchem, ale i świadomością, że wszystko wydarzyło się naprawdę. Głównym atutem publikacji jest jej nietypowa narracja. Autor nie patrzy na sprawę tylko z boku, ale wchodzi w głowy bohaterów, spisując ich myśli i wspomnienia. Z jednej strony mamy Rossa Ulbrichta - genialnego idealistę, który z stworzył warte miliardy imperium narkotykowe Silk Road, pracując na laptopie Samsunga z kawiarni czy wynajmowanych pokoi. Z drugiej - grupę śledczych, którzy często działali na granicy prawa (lub daleko poza nią), byle tylko go dopaść. Bilton buduje napięcie w sposób godny mistrzów thrillera. Rozdziały są krótkie, dynamiczne i kończą się tak, że po prostu musisz przeczytać kolejny (chyba że jest już tak późno w nocy, że zaśniesz z książką w ręku, co mi się zdarzyło 😅). To lektura obowiązkowa nie tylko dla fanów technologii i Breaking Bad, ale dla każdego, kto doceni dobrze opisaną ciekawą historię, która wydarzyła się naprawdę. Nietypowy styl Biltona sprawia, że o tej historii myśli się jeszcze długo po zamknięciu książki.

Wielki następca, młody wódz, mąż stanu, chwalebny potomek, szanowny przywódca, wreszcie prawowity spadkobierca wspaniałego reżimu. Te i inne tytuły bohatera niniejszej biografii powielane są jak mantra. O jego "bohaterskości" zdaje się głosić północnokoreańska propaganda, o czym wielokrotnie na łamach tej książki wspomina Anna Fifield. Autorka nie ucieka od prawdy, która według Kima w oczach świata zewnętrznego ma być diametralnie inna. Skonstruowała bardzo jaskrawy obraz tajemniczego dyktatora, jego rodziny, a także systemu zarządzającego w nadzwyczaj kuriozalnym państwie świata. Kulisy władzy są zebrane w formie faktów i trochę ciężko mi było ten zasób wiedzy ogarnąć. Niemniej jednak wyrazy uznania należą się Fifield za długotrwałe poszukiwania trudno dostępnych źródeł i dotarcie do tych, którzy często narażając życie ukazali to, co nigdy nie mogło ujrzeć światła dziennego. Najbardziej poruszył mnie rozdział, w którym opisano sposoby na karanie przeciwników reżimu, co wydaje się być wyjątkowo bestialskie i nieludzkie.

Książka przedstawia najbardziej popularne teorie spiskowe, pseudonauki... lub mówiąc inaczej - bzdury, w który jednak (o zgrozo!) wierzy całkiem spora liczba ludzi. Mamy więc antyszczepionkowców, pamięć wody, różdżkarstwo, chemtraile, a nawet... powiększanie piersi w hipnozie. Dziennikarz rozprawia się z popularnymi mitami, tłumaczy skąd się wzięły i gdzie po drodze się to wszystko wykoleiło... Parę rozdziałów mogło zostać opisanych dogłębniej, bo myślałam, że autor dopiero się rozkręca... a tu bach, koniec. Niemniej bawiłam się świetnie czytając/słuchając "Światy równoległe" i chylę czoła, bo materiał i bibliografia tej książki mówi sama za siebie - że to kawał dobrej roboty. Polecam 🙂

Współcześni, rozpieszczeni "My" nawet na drobne zaburzenie codziennej rutyny komfortu i dobrobytu reagujemy paniką. Z im mniejszą skalą i częstotliwością problemów mierzymy się na co dzień, tym silniej reagujemy na wszelkie anomalie. I tym bardziej bezsensownie.

Autor zachęca do sięgnięcia po obywatelską siłę i zaangażowania się w politykę dotyczącą wyzwań związanych z kryzysem klimatycznym, bo leży to w ponadpaństwowym interesie obywateląt planety Ziemia. Rozprawia się z najpowszechniejszymi wymówkami i zmyłkami, typu jednostkowa świadoma konsumpcja. Do właściwych reakcji społecznych na kryzys klimatyczny należą: wybranie odpowiednich osób, uchwalenie odpowiednich przepisów i wprowadzenie odpowiednich regulacji, bo polem działania obywateli jest polityka. Konieczna jest zmiana kulturowa w kierunku świata opartego na wartościach takich jak dobro wspólne, współpraca, empatia i troska, bo gospodarka jest zależna od stanu planety i klimatu. Pilnie potrzebujemy śmiałej polityki klimatycznej, takiej jak Nowy zielony ład. Jeśli nie zmienimy naszych społeczeństw sami, zrobi to za nas katastrofa klimatyczna.

Książka jako głos młodszej generacji wypowiadającej się na temat zmian dokonujących się w Polsce po zmianach ustrojowych. Pokolenie które wchodzi na rynek pracy już w realiach rynku UE, kwestię dostępu do mieszkalnictwa, umowy śmieciowe czy też przyczyny zbliżającej się zapaści demograficznej z punktu widzenia młodych. Bardzo ciekawa pozycji szczególnie dla przedstawiciela nieco starszego pokolenia, pozwala spojrzeć z nieco innej perspektywy na ostatnie 30 lat w Polsce.

Pozycja dla miłośników statystyki. Niemniej, jest to książka, która pozwala nabrać zdrowego dystansu do współczesnego świata. Czytało mi się ją dość ciężko ze względu na dużą ilość danych i faktów. Szczególnie przemówiły do przykłady pokazujące dlaczego nie należy generalizować, czy nauki o przywracaniu sprawom odpowiednich proporcji, szczególnie w kontekście przekazów medialnych.

Bardzo ciekawe spojrzenie na dane i to, w jaki sposób wykorzystuje się ich analizę do przeróżnych rzeczy. Dużo interesujących przykładów, a styl autora do mnie trafia: lekki, zabawny i wciągający. Czy dowiedziałam się z tej książki jakichś przełomowych dla mnie informacji i odkryłam jakieś niesamowite rzeczy? - nie. Ale nie zmienia to faktu, że dobrze się bawiłam, co nie jest oczywiste przy tego typu literaturze.

Pozycja zarazem ciekawa i nudna. Rzeczywiste piłka nożna, której fanem nie jestem, używana jest jedynie jako pretekst do opowiedzenia o konfliktach na tle politycznym i religijnym. Jako osoba zainteresowana tematami geopolitycznymi nie dowiedziałem się jednak wielu ciekawostek. Wszystkie historie można zamknąć w zdaniu „W kraju X są problemy religijne/polityczne, ale ludzie grają w piłkę i ich to łączy”. Wolałbym chyba mniejszą liczbę historii ale obszerniejsze w treści.

Świetna książka, ciężko się było oderwać, napisana fenomenalnie, ani przez chwilę się nie nudziłam, mimo, że znam dokładnie całą historię, oglądałam serial Dropout i śledziłam newsy. Rzadko czytam reportaże, ale nie żałuję, że się na nią skusiłam, wciąga jak niejeden thriller. Żałuję jedynie dwóch rzeczy: że nie opisano w niej dalszych wydarzeń, wygasania organizacji i procesu Holmes oraz oczywiście tego, że się skończyła.

"Wszyscy – łącznie ze mną – musimy pamiętać, że ci drudzy są do nas bardzo podobni. Wściekły wyborca w telewizji, uchodźca w statystykach, przestępca na zdjęciu policyjnym: każdy z nich jest człowiekiem z krwi i kości, kimś, kto w innym życiu mógłby być naszym przyjacielem, krewnym, bliskim."

Kilka słów o gniewie. „Spoglądajmy zatem w stronę niezadowolonych, bo to tam się dzieją najważniejsze rzeczy. Gniew może skierować nasze społeczeństwa w najciemniejsze rejony, które mieliśmy nadzieję dawno zostawić za sobą, ale może też być szansą na postęp. Wybór należy do nas”. Emocje odgrywają bardzo ważną rolę w naszym życiu. Trudno nie zgodzić się z tym stwierdzeniem. Czasem, gdy ktoś podejmuje jakaś – z pozoru nieracjonalną decyzję to mówimy, że zrobił to pod wpływem emocji. Jednocześnie bardzo trudno o emocjach pisać. Wszak są one bardzo subiektywne, każdy odczuwa je inaczej. Czy w ogóle możliwa jest zatem próba opisania emocji, która oddziałuje na całe społeczności? Właśnie takiego zadania podjął się Tomasz S. Markiewka w swojej książce pod tytułem „Gniew”. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Czarne. Autor jest filozofem i publicystą. W swojej nowej książce stara się spojrzeć na historię polityczną i społeczną ostatnich lat przez pryzmat społecznego gniewu. Według niego właśnie to uczucie łączy wyborców Trumpa, sufrażystki, zaangażowanych w klimatyczne strajki. Markiewka pisze głównie o dwóch krajach – Polsce i USA. Najpierw zajmuje się Stanami Zjednoczonymi, stwierdzając nie bez racji, że zawsze stanowiły one dla Polaków pewien wzorzec do naśladowania. Pisze więc o tym, dlaczego w Stanach możliwe było zwycięstwo Donalda Trumpa i co sprawiło, że zwykły Amerykanin z „prowincji” czuje głównie gniew i frustrację. Z lektury książki dowiemy się, dlaczego – zdaniem autora – „Adaś Miauczyński nie ma na kogo głosować”. Przeczytamy, jak Tomasz Markiewka definiuje gniew oraz jego ciemną i jasną stronę. Stawia w końcu pytanie, czy możliwa jest „ucieczka z teatru gniewu?” Reasumując „Gniew” to ciekawa, skłaniająca do refleksji książka. Oczywiście nie ze wszystkimi sądami autora musimy się zgadzać. Wiele z nich jest – na potrzeby publikacji – mocno uproszczonych i nie oddających całej złożoności rzeczywistości. Jednak lekturę „Gniewu” polecam chociażby z jednego powodu. Dzięki niej możemy podjąć próbę refleksji i odpowiedzi na pytanie, na ile gniew rządzi moim życiem i dyktuje moje wybory (także te polityczne). To może być interesujący eksperyment myślowy. Wojciech Sobański.

OCENA - 8/10 REWELACJA Rewelacyjny i ważny reportaż, który zostaje w sercu na dłużej. Warto poznać historię Kanady z innej strony tej mrocznej, wstydliwej, bolesnej. W dużej mierze treść dotyczy Kościoła Katolickiego, który ma na swoim koncie liczne grzechy, które przez lata skrzętnie tuszował i ukrywał aby nie ujrzały światła dziennego. Ten reportaż ujawnia prawdę o skrzywdzonych dzieciach ich bólu i cierpieniu w szkołach z internatem prowadzonych przez księży i siostry zakonne. Z dużą wrażliwością autorka opisuje historie dzieci, których dotknął chory system. Relacja bardzo rzetelna oparta na faktach, autentycznych przesłuchaniach, artykułach prasowych, zebranym innym materiale dowodowym w sprawie. Reportaż o dużym ładunku emocjonalnym nie można wręcz uwierzyć, że przedstawiciele kościoła mogli bezbronnym dzieciom zgotować taki los. Książka skłania nas do refleksji oraz zastanowienia się czy można było temu zapobiec. Dlaczego wielu oprawcom uszły na sucho ich czyny?. Co ze sprawiedliwością?. Dlaczego Papież nie przeprosił?, choć domagali się tego pokrzywdzeni. Tyle pytań na które wciąż nie znalazłem odpowiedzi. Długo tej lektury nie zapomnę. Polecam. Pozdrawiam. Jack_

„Ziemia obiecana” Baracka Obamy to książka spokojna w tonie, ale intelektualnie gęsta, pokazująca politykę jako proces pełen kompromisów, a nie heroicznych gestów. Najciekawsza jest szczerość autora w opisywaniu własnych wątpliwości, zmęczenia i ceny, jaką płaci się za władzę, co rzadko pojawia się w autobiografiach polityków. Obama pisze bez sensacyjności, za to z analityczną precyzją, przez co lektura momentami przypomina esej o demokracji bardziej niż klasyczne wspomnienia. Dla czytelników szukających kulisów wielkiej polityki tempo może być nierówne, ale dla tych, którzy cenią refleksję, to duża wartość.

Książka otworzyła mi oczy na problem, którego wcześniej właściwie nie dostrzegałam: skalę współczesnego nomadyzmu ekonomicznego w Stanach Zjednoczonych oraz fakt, że dla wielu starszych ludzi nie jest on wyborem stylu życia, lecz koniecznością wynikającą z biedy, braku zabezpieczeń społecznych i kryzysu mieszkaniowego. Reporterska praca autorki — jej podróże z bohaterami, rozmowy z pracownikami sezonowymi, opisy życia w vanach i na parkingach — mają dużą wartość poznawczą i uświadamiają realne konsekwencje niewydolności systemu. Jednocześnie książka zawodzi jako próba pełnego ukazania tego doświadczenia. Układ narracji sprawia wrażenie fragmentarycznego, a powracanie do tych samych postaci i motywów nie zawsze pogłębia temat, lecz raczej go zawęża. Zamiast szerokiego spektrum historii dostajemy powtarzalny obraz, który z czasem traci swoją siłę oddziaływania. Brakuje wyraźniejszego zróżnicowania perspektyw — zarówno pod względem wieku, pochodzenia, jak i alternatywnych losów osób, które z tego stylu życia próbowały się wydostać. Autorka z dużą empatią opisuje swoich bohaterów, ale momentami ta empatia zastępuje analizę. Systemowe przyczyny nomadyzmu są sygnalizowane, jednak nie zawsze wystarczająco rozwinięte, przez co książka bardziej dokumentuje skutki problemu niż pozwala w pełni zrozumieć jego złożoność. W efekcie Nomadland pozostawia czytelnika z poczuciem, że poznał ważny i poruszający temat, ale nie otrzymał narzędzi, by zobaczyć go w całej jego skali. To książka potrzebna i momentami przejmująca, lecz niedostatecznie pogłębiona — bardziej wprowadzająca w problem niż rzeczywiście go wyczerpująca. Ale skoro wracam do niej pamięcią oznacza, że stała się dla mnie jakkolwiek cenna, choć wysoce niedoskonała. Doceniam to, iż autorka nie udaje, że w pełni zrozumiała ludzi, którzy prowadzą koczowniczy tryb życia nie z wyboru czy ciekawości, lecz z powodu bycia jedyną lub jedną z najmniej złych dróg, aby przetrwać w życiu oraz nie być ciężarem dla innych.

Czy w 2026 roku, lat kilkanaście po “aferze Snowdena” jest jeszcze sens, by czytać jego biografię? Okazuje się, że jak najbardziej tak! Jest oczywistą oczywistością, że władze amerykańskie będą starały się zdyskredytować i i oczernić osobę, która ujawnia ich tajemnice. Sposób zawsze się znajdzie, bo nikt nie jest krystalicznie czysty. Tak samo jak oczywiste jest, że w reakcjach na tego typu książki zawsze, ale to zawsze pojawiają się oskarżenia o to, że są one “próbą wybielenia” bohatera. Brak zaufania jest w sumie zrozumiały. Dokładnie tak jak Snowden napisał w książce: wystarczy wskazać palcem na mapę. Już sam fakt przebywania w Rosji wystarcza, by podważyć jakąkolwiek wiarygodność. Nieważne, że w tę sytuację wepchnął go jego własny kraj (i może właśnie o to chodziło). Ileż to więc osób, siedząc w kapciach przed swoim komputerem, nie zastanawiających się nawet nad zakwestionowaniem istniejącego systemu i nie odróżniających powszechnej inwigilacji od faktycznej działalności wywiadowczej, ocenia Edwarda Snowdena, dywagując czy jest on bohaterem, czy zdrajcą. Do tego dołączają sugestie graniczące z pewnością, że jest rosyjskim szpiegiem. Chciał bronić demokracji i przestrzegania prawa gwarantowanego konstytucją, w tym prawa do prywatności i wolności - i dlatego sprzedał się Rosjanom. No tak, to ma sens. Tak samo jak to, że w wyniku tego stracił wszystko: pracę, rodzinę, całe swoje dotychczasowe wygodne i dostatnie życie. Zastanówmy się też, ilu z nas byłoby skłonnych rzucić wszystko w obronie własnych ideałów i w trosce o interes społeczny - a ilu z nas jest właśnie takimi trybikami w maszynie, zgorzkniałymi cynikami, wiedzącymi, że służą złemu panu, ale “mającymi to w d…e”? No właśnie. I co byś zrobił/a, gdybyś utknął w putinowskiej Rosji? Fakt, że Snowden od lat przebywa w Rosji i uzyskał już nawet rosyjskie obywatelstwo (w 2022 roku, książkę wydano w roku 2019) - faktycznie brzmi jednak słabo. Interesujące jest czemu Rosja, niesłynąca przecież z łagodności w stosunku do tych, którzy przeciwstawiają się władzom, chroni tego amerykańskiego dysydenta. Na pewno nie jest to czarno-biała sytuacja. Tragedia Edwarda Snowdena polega nie tylko na tym, że trafił z deszczu pod rynnę. Abstrahując nawet od tego, czy obecnie Snowden ma coś wspólnego ze szpiegowaniem na rzecz Rosji, to wszystko to, co zrobił poszło jak krew w piach. Chciał przekazać coś ważnego ludziom, tymczasem my to zignorowaliśmy. Bo wszystko to, o czym Snowden pisze - o tym, jak funkcjonuje internet, jak pozyskiwane są dane i jak masowa (i celowa) jest inwigilacja nas wszystkich - to prawda i to wszystko jest cholernie aktualne. Bo czy rządy przestały nas inwigilować (w szczególności rząd USA, żeby nie wspomnieć państw niedemokratycznych)? Nie, a ta inwigilacja wznosi się na coraz to wyższy poziom dzięki AI. A większość z nas wzrusza ramionami. Czy kogokolwiek jeszcze treść tej książki szokuje? Wszystko to wyraża jedna z opinii: "Tak naprawdę nie dowiedziałam się niczego nowego. Liczyłam na jakieś tajemnice, coś szokującego... a dostałam informację, że jesteśmy inwigilowani. Wow, serio?" No właśnie. Łatwo powiedzieć w 2026, ale czy było to takie oczywiste zanim Snowden to ujawnił? Co gorsza, czy nas to niepokoi? Skoro twierdzimy, że to dla nas nic nowego, a mimo to nie przejmujemy się tym - jak to o nas świadczy? Wiemy też, że zbierają dane o nas prywatne firmy, które następnie dane te monetyzują. "ludzie, okazujecie oburzenie w przypadku działań aparatu państwowego, jednocześnie dobrowolnie oddając swoje dane Facebookowi." I to ma być argument? Tylko co jest groźniejsze: inwigilacja ze strony prywatnych firm, czy państwa? Bo ten argument mógłby być skuteczny tylko przy założeniu, że państwo jest "dobre" i działa w interesie obywatela. Niestety to nigdy nie jest pewne. Wielu z nas powie, że “nie ma nic do ukrycia” - i ten argument też Snowden rozbraja. Bo to, czy masz coś do ukrycia, czy nie, to oceni twój rzęd, a nie ty - a nie jesteś w stanie przewidzieć, kto przejmie władzę w przyszłości i jakie będą kryteria tej oceny. Nie chodzi zresztą o to, czy ma się coś do ukrycia, czy nie, ale o zasady: o to, że państwo nie ma prawa szpiegować obywateli “na wszelki wypadek”. Wszyscy powinniśmy to wiedzieć, bo "Rok 1984" jest historią powszechnie znaną. A jednak okazuje się, że dziś powszechnie o tym zapominamy. I wreszcie - czy w 2026 roku, kiedy USA oficjalnie porzuciły maskę światowego policjanta, na rzecz raczej światowego pirata - czy ktoś jeszcze wierzy w dobre intencje tego kraju??? Kraju, w którym demokracja umiera, a prezydent robi co chce, prowadząc politykę destabilizującą cały glob? W świetle tego, że władze amerykańskie od osób chcących wjechać do tego kraju, żądają dostępu do telefonu, e-maila, sprawdzają wpisy w mediach społecznościowych z ostatnich 5-ciu lat, szukając czegoś, co nie spodoba się obecnym władzom??? I w tym temacie przestrogi Snowdena brzmią przerażająco aktualnie, łącznie z uwagami na temat presji wywieranej przez USA na inne kraje, które po prostu boją się sprzeciwić temu tyranowi. Ogromnie zaskoczyło mnie, że książka jest tak ciekawa, napisana potoczystym stylem, co zapewne zawdzięcza ghostwriterowi - nie oczekuję, żeby Snowden miał zdolności literackie i nie o to tu chodzi. Zwłaszcza dotyczy to pierwszej części, w której Snowden opisuje swoje dzieciństwo i młodość, to w jaki sposób stał się pracownikiem wywiadu. Nie słuchajcie tych, którzy twierdzą, że jest to nudne, czy nieistotne. Wręcz przeciwnie - tak naprawdę w biografiach właśnie najbardziej powinno ciekawić nas dzieciństwo, jako okres formatywny dla człowieka. I tu faktycznie dowiadujemy się, jak wyglądał system wartości bohatera, w jakim środowisku dorastał, ale też jak wyglądają kulisy pracy w amerykańskich instytucjach rządowych. Bez tego naprawdę trudno wnioskować cokolwiek na temat motywów Snowdena. A przede wszystkim, przede wszystkim, jest tu mnóstwo refleksji na temat internetu - tego, jak wyglądał on na początku, a jak wygląda teraz. Bo nic się nie zmieniło przez tych kilka lat, a na pewno nie na lepsze. Dla starszych osób to w sumie nie będzie nic nowego, ale dla młodszych, urodzonych już w XXI wieku może to jednak być bardzo pouczające. Dlatego m.in. warto tę książkę przeczytać. Ja zadałam sobie w efekcie - niestety - pytanie: "czy warto poświęcać się “dla dobra ludzkości”, w sytuacji kiedy ludzkość ma to w d.....e?"

Oto książka, która bierze mapę świata, rozkłada ją na stole i mówi: „spójrz jeszcze raz - polityka to w dużej mierze geografia”. Tim Marshall w Więźniowie geografii, czyli wszystko, co chciałbyś wiedzieć o globalnej polityce nie czaruje: pokazuje, jak góry, pustynie, rzeki, dostęp do mórz i surowców wciąż dyktują granice ambicji państw. Bez akademickiej waty, za to z porządną dawką zdrowego rozsądku. I tak — pozwólcie, że zapytam: • Dlaczego mimo incydentów granicznych nie dochodzi do pełnoskalowej wojny między Indiami a Chinami? • Dlaczego (i jak) Chińczycy inwestują w Afryce? • Skąd odwieczna „kosa” Chile–Boliwia o dostęp do morza? • Falklandy/Malwiny 1982: czemu wojna była tak zaciekła — i dlaczego dziś Brytyjczycy mogliby ją przegrać? A co to w ogóle jest „głębia strategiczna”, o której tyle się mówi? Odpowiedzi są w książce - i nie są to odpowiedzi z teflonu. Marshall prowadzi czytelnika po kontynentach jak po planszy ryzyka: punkt po punkcie tłumaczy, co można, a czego się nie da przeskoczyć, choćby politycy udawali, że potrafią. Najmocniejsze rozdziały? Rosja i Chiny - klarowne, konkretne, bez łatwych pocieszeń. Afryka - świetne wprowadzenie do tematu surowców, infrastruktury i „dlaczego Pekin tak się stara”. Ameryka Południowa - najlepiej widać to na przykładzie Boliwii - brak dostępu do morza po wojnie z Chile ukształtował jej politykę i wyobraźnię narodową na pokolenia. Styl Marshalla jest reporterski, przystępny i - co ważne - syntetyczny. Zdarza mu się uprościć, czasem za ostro skroić tezę pod mapę, ale to cena przejrzystości. Jeśli ktoś szuka akademickiego aparatu i przypisów po horyzont - to nie tutaj. Jeśli jednak chcesz zrozumieć, dlaczego państwa robią to, co robią, i mieć narzędzia do czytania nagłówków bez paniki - to jest właściwy adres. Krótko: świetna, użyteczna, do czytania z atlasem pod ręką. A odpowiedzi na powyższe pytania? Są. I wcale nie są oczywiste.

I tak to jest, jak się kupuje książkę w necie... Nie zwróciłem uwagi na tył okładki. A tam stoi jak wół, że Autorka to wytwór GW i TVN. No cóż... Przeczytałem. Ta książka ma dobre momenty. W sumie warto przeczytać. Ale należy mieć świadomość, że pojawią się nieuchronnie kwiatki typu: "Ani w przypadku klimatu, ani wywołanych ruchami płyt tektonicznych trzęsień nie ma jednak możliwości, stwierdzenia, jak miałyby się sprawy, gdyby nie nasza działalność" (str. 76). No tak, człowiek nie odpowiada jedynie za wybuchy supernowych, ale współcześni uczeni nie powiedzieli jeszcze ostatniego słowa, więc kto wie? O hipisach Autorka pisze tak: "Chcieli żyć razem (…) oddychać przyrodą, a nie ją eksploatować, być samowystarczalni, a nie uzależnieni od świstka z wypłatą”. Jasne! Żeby nie eksploatować przyrody da się żyć tylko pozyskując energię ze Słońca, a bycie samowystarczalnym znaczy żebranie i grzebanie po śmietnikach, co Autorka barwnie opisuje. Są wspaniałe skróty myślowe - o filozofii Dalekiego Wschodu:„(…)obdarzonemu tym umysłem i dodatkowo wolną wolą człowiekowi pisane jest bycie panem wszelkiego stworzenia” (str. 142). Aha, czyli buddyści mogą być panami stworzenia, ale kiedy mówi to inna religia to już jest męska patriarchalna zaborczość? Autorka myli paskudnie dr Jekylla i mr. Hyde'a (str 187). Wstydź się, Redakcjo! Natomiast interesujący obraz San Francisco to taki, że to niewielkie miasteczko starające się być kimś ponad stan posiadania, zmuszające mieszkańców do posiadania niestandardowych zarobków. Ale niech ktoś mi wytłumaczy - czemu ci Amerykanie, których nie stać na mieszkanie we Frisco, nie pojadą tam, gdzie taniej? (casus kobiety z emeryturą, która pewnie doskonale mogłaby żyć na jakimś amerykańskim zadupiu) Co się Autorce udało? Pokazanie Ameryki, która właściwie dobra jest tylko dla zarabiających dużo ponad średnią. Bo ani ci aspirujący do lepszego życia techies, ani ci, których życie wyrzuciło na margines, szczęścia w Ameryce nie znajdą. Rozgadałem się! Podsumuję te wszystkie, bazujące na kompletnie chybionych pomysłach, próby naprawy stanu rzeczy: "To nowoczesne, humanitarne i empatyczne podejście w praktyce okazuje się tylko mrzonką” (str. 242) No cóż, był już taki ustrój walczący bohatersko z problemami, które w żadnym innym ustroju nie występowały!