Maria Antonina. Z Wiednia do Wersalu

"Problemem były moje włosy. Problemem były moje zęby. A kiedy przy lodach diuk de Choiseul zapytał, czy rozumiem, dlaczego traktat wersalski zawarty przez Francję i Austrię w 1756 roku jest taki ważny, dotarło do mnie, że także mój umysł stanowi problem. Może, jeśli miałam zostać królową Francji, istotnie potrzebna mi była inna głowa?" Zabawne - czytać fragment rozważań Marii Antoniny na temat prezencji, a zwłaszcza narzekania na wygląd i "zawartość" głowy, biorąc pod uwagę to, że swój żywot zakończyła na szafocie. Habsburska arcyksiężniczka miała zaledwie jedenaście lat, kiedy zapadła decyzja, że kiedyś będzie władała Francją. Cztery lata później poślubiła Ludwika Augusta - bez żadnej sympatii ani nawet pojęcia, jak wygląda przyszły mąż, za to zgodnie z poleceniem matki, hołdującej zasadzie "Niech inne kraje prowadzą wojny, a ty, szczęśliwa Austrio, żeń się". Początkowo pokochana przez naród francuski, później znienawidzona. Można o niej powiedzieć naprawdę wiele, ale chyba każdemu, kto usłyszy "królowa Francji", jako pierwsza przyjdzie na myśl właśnie młoda, rudowłosa Austriaczka, Maria Antonina. Pierwsza część trylogii Juliet Grey, "Maria Antonina. Z Wiednia do Wersalu", rozpoczyna się w momencie, gdy tytułowa bohaterka i jej starsza siostra, Maria Karolina, uczą się języka francuskiego od ukochanej guwernantki. Lekcja szybko jednak zmienia się w zabawę, kiedy młode księżniczki zauważają pięknego motyla i usiłują go złapać. Jak się kończy to polowanie? Cóż... Le papillon est mort, a może raczej - le papillon tot ist, jak wciąż powtarza Maria Antonina, pomimo lat nauki mieszająca francuskie i niemieckie słówka. Kiedy czytałam ten fragment, w głowie mi się nie mieściło, że ta dziewczynka, niemająca żadnego pojęcia o losach swojego kraju, że już o odległej jak na tamte czasy Francji nie wspomnę, zakochana w swoim pałacu i austriackiej kulturze, w pełni podporządkowana swojej matce, może w ciągu kilku lat zostać delfiną, a następnie francuską królową. W tamtych czasach jednak nieważne było wykształcenie, poglądy czy charakter kandydatki na władczynię wielkiego europejskiego kraju - liczyło się tylko wysokie urodzenie, a tego żadnej z córek Marii Teresy nie brakowało, one wszystkie stały się "ofiarami na ołtarzu polityki". Wracając jednak do samej głównej bohaterki - po przygodzie z motylem wezwana zostaje do gabinetu maman, gdzie francuski ambasador w imieniu króla prosi jedenastoletnią księżniczkę o rękę dla delfina Ludwika Augusta. Rozpoczynają się zatem przygotowania do zamążpójścia i objęcia ważnego urzędu we Francji. Trzeba namalować portret Marii Antoniny, zapewnić jej coś w rodzaju intensywnego kursu języka obcego, naukę dworskiej etykiety, a także wszystkiego, co dotyczy francuskiej kultury, historii, polityki i sytuacji ekonomicznej. Juliet Grey wprowadza nas w świat osiemnastowiecznej Austrii i Francji, poznajemy więc bliżej pałac Habsburgów, Wersal, śledzimy dworskie konflikty, osobliwe obyczaje. Obserwujemy stopniową przemianę jedenastoletniej Marii Antoniny, czyli dziecka, w coraz pewniejszą siebie, bardziej inteligentną i dojrzałą delfinę Francji. Co ważne, autorka nie koncentruje się jedynie na przybliżeniu czytelnikom tytułowej postaci oraz jej otoczenia, zatem równie dobrze jak Marię Antoninę możemy poznać również realia życia w osiemnastowiecznej Europie, ówczesne problemy i trudną - nawet dla olbrzymich mocarstw - sytuację polityczną. O wszystkich wydarzeniach - i tych ważnych dla bohaterki, i dla jej ojczyzny tudzież kraju, którym kiedyś przyjdzie jej władać - opowiada sama Maria Antonina. Śledzimy zatem jej rozterki, czasem jej współczujemy, niekiedy z dezaprobatą obserwujemy jej niedojrzałe lub spowodowane niewiedzą poczynania. Narratorka barwnie i realistycznie opowiada o swoim życiu, nie owija w bawełnę, czasem wyraża swoje niezadowolenie, niekiedy pisze o miłości, tęsknocie i uczuciu osamotnienia, które jej nieustannie towarzyszy, chociaż przebywa przecież na dworze pełnym ludzi. Naprawdę nie wiem, czym Maria Antonina sobie zasłużyła na potępienie, dlaczego podczas swych rządów stała się obiektem nienawiści ani czemu zmarła w taki, a nie inny sposób (dowiem się tego z pewnością podczas lektury dwóch kolejnych tomów powieści), ale dzięki Juliet Grey i pierwszej części jej trylogii, zyskała moją sympatię i polubiłam ją jak naprawdę mało którą bohaterkę literacką. Autorce należą się gromkie brawa. Dzięki realnemu przedstawieniu osiemnastowiecznej rzeczywistości, zastosowaniu barwnego, ale nie okraszonego archaizmami języka, wtrąceniu gdzieniegdzie anegdot i najciekawszych faktów z życia Marii Antoniny, wieloletniemu zbieraniu i porządkowaniu informacji na temat królowej Francji, udało jej się mnie - już chyba na dobre - przekonać do powieści historycznych. Tak, to mówię ja - osoba przysypiająca niekiedy na lekcjach historii, nieinteresująca się kompletnie epokami, wojnami, królewskimi małżeństwami i ważnymi postaciami. A jednak pani Grey się poszczęściło. Zakochałam się we Francji, Wersalu, z przyjemnością czytałam o życiu młodziutkiej delfiny, a następnie królowej. Brawa dla wydawnictwa Bukowy Las za zaprojektowanie przepięknej okładki, która podbiła moje serce i sprawiła, że zapragnęłam przeczytać "Marię Antoninę. Z Wiednia do Wersalu" pomimo niezbyt bliskiej mi tematyki. To doprawdy znakomita książka, napisana z pasją i dbałością o detale. Nie pozostaje mi już zrobić nic więcej, jak tylko Wam ją gorąco polecić i z niecierpliwością czekać, aż dotrze do mnie drugi tom trylogii. Szykują się kolejne miło spędzone jesienne wieczory, jestem tego pewna.