Horror w literaturze współczesnej i filmie

Badając szczątki kostne zachowane na średniowiecznych cmentarzyskach antropolog fizyczny może pomóc wyjaśnić, w których przypadkach mamy do czynienia z ludźmi uznanymi za wampiry. Ponieważ przynajmniej kilkadziesiąt pochówków traktowanych jest przez archeologów jako antywampiryczne, Łukasz Maurycy Stanaszek postanowił skonfrontować, na ile podstawnie. Nieodzowna przy tym musiała być refleksja skąd brały się wampiryczne przekonania i jak rozpoznawać „wampiry”. Książka Wampiry w średniowiecznej Polsce to odpowiednio przygotowana do druku wersja pracy magisterskiej Stanaszka obronionej z wyróżnieniem w 2000 r. w Zakładzie Antropologii Historycznej Instytutu Archeologii UW. Już na pierwszy rzut oka zwracają na siebie uwagę walory estetyczne książki. Wampiry… otrzymały twardą, płócienną oprawę, gruby papier i szereg drzeworytów. Koneserzy docenią to nostalgiczne nawiązanie do książek wydawanych w PRL-u. Praca podzielona została na dwie części. W pierwszej znajdujemy wyjaśnienie istoty i genezy wampiryzmu, zaś w drugiej – dociekania nad właściwym rozpoznaniem pochówków antywampirycznych. Całość wieńczy posłowie Leszka Gardeły Badania „wampirów” piętnaście lat później. Wiara w wampiry (upiory, strzygi) występowała nie tylko w średniowieczu. W pewnym okresie Rzeczpospolita przeżywała wręcz plagę takich wierzeń wzbudzającą zadziwienie u obcokrajowców. Ludzie szukali przyczyn dotykających ich nieszczęść w zemście zza grobu. Dlatego zwłoki podejrzanych o bycie wampirem wykopywano, by uniemożliwić mu dalsze powroty poprzez przebicie kołkiem, obcięcie głowy i złożenie między nogi, odwrócenie plecami do góry, przygniecenie kamieniami, spalenie na stosie. Największą wartością opracowania Stanaszka jest spojrzenie typowe dla antropologa. Dzięki temu znajdujemy tu cenne uwagi poczynione odnośnie występowania na zachowanym materiale kostnym z grobów antywampirycznych śladów zmian chorobowych mogących być odbieranymi przez otoczenie zmarłego jako kalectwo (naznaczenie). Stąd wysuwa Stanaszek słuszny wniosek, że ułomności fizyczne kwalifikowały daną osobę do podejrzenia o wampiryzm. Cenne są spostrzeżenia odnośnie etapów rozkładu ciała po śmierci. Podsumowane zostały te zjawiska, które według zanotowanych źródeł często dawały asumpt do potwierdzenia słuszności podejrzenia o wampiryzm. Wskazać tu wypada nagromadzenie gazów w ciele, które odbierano jako tycie zmarłego a dźwięk ich wypuszczenia na skutek przebicia ciała kołkiem jako jęki. Naturalnymi zjawiskami tłumaczy się również wrażenie rośnięcia włosów i paznokci nieboszczyka, czy nabierania rumieńców. Wampiry… to książka popularnonaukowa, która łączy niebanalną formę wydania z wkładem naukowym antropologii w zajmującym dla wielu osób temacie. To sposób na poznanie wampirów, naszych polskich, bez romantyzmu i fantazjowania; na poznanie kim „wampiry” były naprawdę. Pełna wersja recenzji na: http://mediewalia.pl/ksiazki/niezwykle-ciala-wampirow/

Historia literatury grozy w pigułce / Nadnaturalny horror w literaturze – Howard Phillips Lovecraft/ Wiemy, że Lovecraft był cudownym dzieckiem, w lekturach zagłębiał się już w wieku czterech lat. Jednak, jak to w naturze bywa, równowaga musi być zachowana – jeśli masz nieprzeciętny umysł, to zawiedzie Cię ciało…. Pisarz pozostawił po sobie ponad pięćdziesiąt opowiadań, cztery powieści, kilka poematów prozą, ponad dwadzieścia napisanych z innymi dzieł, wiele wierszy i artykułów naukowych. W niniejszej książce oprócz informacji na temat genezy, rozwoju i transformacji opowieści niesamowitych - od zarania dziejów po początek XX wieku - znajdziemy biografię i bibliografię Howarda Phillipsa Lovecrafta oraz biogramy pisarzy wymienionych w eseju (a jest ich sporo). Całość na: http://alicyawkrainieslow2.blogspot.com/2014/03/historia-literatury-grozy-w-piguce.html

Czy można słownik bądź leksykon przeczytać od deski do deski? Sądziłam, że to niemożliwe, dopóki nie natrafiłam na pozycję "Leksykon. Wampir" Kamila Śmiałkowskiego. Książka obok krótkich, lekkich, pełnych humoru opisów słynnych wampirycznych bohaterów książek, komiksów, filmów i gier komputerowych oraz informacji o życiu i dziełach ich twórców zawiera ciekawe eseje z historii kina i komiksu napisane przez znanych polskich dziennikarzy. Nieszablonowy jest również kształt graficzny książki, na marginesach każdej strony piękne fotografie bądź ilustracje, zupełnie nie przeszkadza, że są czarno-białe. Ta kolorystyka wręcz pasuje do tematyki. Jedyne co mi zostaje, to wyrazić nadzieję, że powstanie drugi tom lub choćby aneks.

Bardzo dobry przegląd historii o wampirach i wilkołakach z różnych części Europy. Nie miałam wcześniej pojęcia, że było to tak powrzechne. Tylko jedna rzecz w książce mi przeszkadzała. Było w niej sporo nazw, czy tytułów po łacinie, włosku, francusku lub grecku, których tłumaczenie nie zostało podane (w przypadku greckich nazw, nie było nawet transkrypcji na alfabet łaciński).

Nie wiedziałam czego się po tej książce spodziewać, ale zaskoczyła mnie bardzo pozytywnie. Napisana momentami niemal równie ciekawie jak beletrystyka, zawiera liczne nawiązania do literatury, teatru i filmu. Przede wszystkim jednak stanowi przekonywujące świadectwo piractwa, walczy z mitami, próbuje znaleźć przyczynę zjawiska. Laik i znawca tematu - myślę, że każdy odnajdzie w książce coś dla siebie.

esejowanie między Erosem a Thanatosem - mieniące się różną jakością rozmyślania o interakcjach między kulturą życia i naturą śmierci... *** O erotyzmie można powiedzieć, że jest pochwałą życia nawet w śmierci. Nie jest to właściwie żadna definicja, myślę jednak, że ta formuła najlepiej oddaje sens erotyzmu. Gdybym miał ściśle zdefiniować erotyzm, to niewątpliwie powinienem wyjść od rozmnażania płciowego, którego szczególną formą jest erotyzm. Aktywność seksualna związana z rozmnażaniem jest wspólna zwierzętom obdarzonym płcią i ludziom, ale tylko ludzie uczynili z niej aktywność erotyczną, tym zaś, co różni erotyzm od zwykłej aktywności seksualnej, jest psychologiczne poszukiwanie niezależne od naturalnego celu prokreacji, to znaczy płodzenia dzieci. Od tej elementarnej definicji powracam zresztą zaraz do formuły, którą zaproponowałem na początku, że mianowicie erotyzm jest pochwałą życia nawet w śmierci. Bo choć aktywność erotyczna jest przede wszystkim żywiołowym przejawem życia, to przedmiot tego psychologicznego poszukiwania, niezależny, jak powiedziałem, od troski o powielenie życia, nieobcy jest śmierci. Paradoks wydaje się tak wielki, że nie czekając dłużej, spróbuję dać moim twierdzeniom coś w rodzaju uzasadnienia i przytoczę dwa następujące cytaty: "Tajemnica ta jest niestety aż nazbyt pewna – mówi Sade – każdy libertyn choć trochę doświadczony w występku wie, jaką władzę sprawuje nad zmysłami zbrodnia". Tenże wypowiada jeszcze bardziej zdumiewające zdanie: "Najlepszym sposobem na oswojenie się z myślą o śmierci jest skojarzenie jej z rozpustą".

Ciekawa pozycja, która wbrew tytułowi, nie tyle przedstawia czytelnikowi obraz Diabła w różnych kulturach i religiach ile zastępy demoniczne tam obecne na których czele można postawić tytułową postać. Autor zadał sobie dużo trudu by zaprezentować obraz demona w całej gamie występującego w historii rodzaju ludzkiego. I choć książka w znacznej części poświęcona jest chrześcijańskim wyobrażeniom diabła to na skutek szerokiej gamy prezentowanego zagadnienia może stanowić swoistą encyklopedię tejże postaci w różnych kultach na kuli ziemskiej. Brakuje jednak w pracy odniesień do świata prawosławnego oraz protestanckiego. Chrześcijańska wizja diabła jest ograniczona tylko do świata katolickiego i niektórych kościołów/sekt protestanckich (tych mniej licznych). Również pominięto niektóre mniej rozwinięte kultury z różnych zakątków naszego globu. Biorąc pod uwagę, że autor poświęca jeden rozdział cywilizacji Mezopotamskiej i jej wizji sił demonicznych jest to duży minus pracy. Natomiast zakończenie książki pozostawia wiele do życzenia. W ostatnim rozdziale odnoszącym się do diabła we współczesności autor porzuca maskę naukowca i zamiast naukowego opracowania dostaje czytelnik rozdział nacechowany własnymi przemyśleniami/myślami/fobiami/niechęciami autora na temat wyżej wymienionej postaci i jej odniesień we współczesności, który nijak pasuje do całości.

Kocham antykwariaty. Szczególnie kocham je za to, że mogę znaleźć zupełnie nową książkę za niecałe 5 zł. Ponownie wyłowiłem książkę, która podchodziła pod moje upodobania. Czy tym razem okaże się ona dobrym wyborem? „Tajemnicza historia wampirów” jest książką, która stara się być naukową. Autor bada skąd wziął się pierwotny mit wampira, który dopiero Stoker przekuje na współczesny wizerunek. Książka ma 144 strony (z posłowiem 150), więc Ameryki raczej z nią nie odkryjemy. Jeśli już czytało się publikację na ten temat dostaniemy te same informacje o strzygach, upiorach, vrykołakach itp. Co jest być może bardziej interesujące to raporty na które się powołuje autor. Dość sporo raportów jest z terenów ówczesnej Polski: Wrocław, Poznań. W Aneksie znajdziemy dwa sprawozdania, jedno klasyczne o wampirach z Medvegii i drugi o wampirze z Bendschin. Oczywiście w książce są próby racjonalizowania zjawiska wampiryzmu w klasyczny sposób: wścieklizna (najczęściej) i ludzie byli głupi. Osobiście od jakiegoś już czasu mam problem z tym tłumaczeniem ponieważ ówczesny człowiek wiedział więcej o śmierci niż człowiek współczesny, natomiast wścieklizna była już znana w starożytnym Egipcie i nie chce mi się wierzyć by lekarze nie rozpoznawali w XVIII wścieklizny, ale to tylko ja. Jest to dobra książka dla każdego który rozpoczyna przygodę z wampiryzmem i chce jakieś źródło naukowe. Natomiast jeśli już przeczytałeś jakąś naukową pozycję na ten temat proponuję pominąć tą książkę. Podaje w większości rzeczy znane i raczej nie znajdzie się tutaj nic nowego.

Zaczynając czytać tę książkę nie spodziewałam się, że będzie to historia tak wielowymiarowa, pouczająca, poruszająca i skłaniająca do refleksji nad ludzką naturą. Oprócz ogromnego szacunku i sympatii do głównego bohatera, czytanie zakończyłam z mokrymi oczami, czego po literaturze z tego gatunku się nie spodziewałam. Tak więc ta książka była dla mnie bardzo pozytywnym zaskoczeniem.

Paleoantropologia (traktowana szeroko) jako temat i główny bohater. Nawet imię trudno wymówić czy przeczytać. Jakaś niszowa dziedzina nauki, którą na świecie zajmuje się garstka zgarbionych przy biurkach pasjonatów. Trzeba szaleńca, żeby się podjąć napisania książki o tym. Albo geniusza. Pani profesor Agnieszce Herman bliżej zdecydowanie do geniusza, a w każdym razie do geniuszu naturalnego talentu pisarskiego. Rewelacyjnie się to czyta, serio, książka wciąga bardzo. Nic nie przeszkadzał mi fakt, że dość szybko pogubiłem się w nazwach hominidów, nie one są w tej książce najważniejsze. Autorka potrafi po prostu zaciekawić tematem. Zaciekawić takim tematem !!! Kim trzeba być (poza - drobnostka - profesorem oceanografii) i jakie talenty posiadać, żeby porwać się na coś takiego i napisać książkę, którą czyta się bez dużego wysiłku i którą chce się doczytać do końca.?! Duży szacunek. I jeszcze luźna refleksja. Czytam różne rzeczy, często ręce opadają przy kolejnej książce wydanej i reklamowanej jako sensacja rewelacja cudo i bestseller, w której autor/ka mieniący się zawodowymi pisarzami wpadł/a na naprawdę dobry i pełen potencjału pomysł na fabułę a produktu (SIC!) finalnego nie da się mimo dobrych chęci przełknąć. A tu książka o PALEOANTROPOLOGII, która czyta się (prawie) sama.... Widać jedni potrafią uparcie marnować się jako pisarze, a innym w dobrym pisaniu nie przeszkodzi nawet bycie oceanografem i etat w Instytucie Oceanografii UG.

Przerażający opis kanibalizmu. Dawniej była to walka z głodem, ze śmiercią, później zaś zabijanie dla przyjemności. Jak dla mnie najbardziej przerażające są postaci współczesnych kanibali. Niektórzy z nich odsiadują aktualnie dożywotnie wyroki w więzieniach... .

Jest to dzieło wyjątkowe. Ogrom pracy i opis zjawisk dokonanych przez Ruth Benedict nawet dziś, po 80 latach od wydania robią wrażenie. Nie można jednak zapomnieć, że jest to praca naukowa, przez co wymaga wzmożonej uwagi. Ma też dwa problemy. Benedict nigdy w Japonii nie była a swoją pracę napisała na podstawie wywiadów i materiałów źródłowych, przez co brakuje tu bezpośrednich obserwacji życia mieszkańców Kraju Kwitnącej Wiśni. Drugim jest założenie pracy. Badaczka dostała zlecenie na napisanie podręcznika dla amerykańskich dyplomatów, służby wojskowej i pracowników cywilnych ułatwiającego zrozumienie tego kraju. Brakuje tu choćby wzmianki o atakach na Hiroshimę i Nagasaki czy relacji o zniszczeniach wojennych. Aspekt propagandowy jest tu mocno wyczuwalny, apoteoza dziejowej misji Amerykanów mocno gryzie. To antropologiczna baśń.

Nie jest to dzieło kompletne, przedstawiające bardzo szeroki zakres badań nad omawianym zagadnieniem, choć trzeba przyznać, że jest to solidnie napisana książka. Szczególnie należy docenić choćby analizę opowiadań Lovecrafta, którego w wersji książkowej jeszcze nie było w Polsce. Z drugiej strony nie wszystko wydaje się właściwe, jak choćby ukazanie Lovecrafta jako odludka nienawidzącego ludzi. W świetle badań S.T. Joshiego jest to zdecydowanie zbyt negatywna ocena, aczkolwiek Wydmuch napisał "Grę ze strachem" w latach '70 więc i tak wielki szacunek za tę książkę, gdyż wtedy mało kto w ogóle pewnie kojarzył nazwisko Lovecrafta.

W książce „Czarownica”, Jules Michelet bada historię polowań na czarownice, rozpoczynając od ich genezy aż po szczytowy okres prześladowań w XV wieku. Posługując się bogatymi źródłami historycznymi, autor nie tylko przedstawia ewolucję pojęcia czarownicy, ale także analizuje jej miejsce w społeczeństwie i kulturze europejskiej. Michelet wyraźnie przedstawia, że pierwotnie czarownice były zielarkami i znachorkami, często traktowanymi jako ostatnia nadzieja dla biedniejszych ludzi, którzy nie mogli sobie pozwolić na lekarza. Jednakże wraz z narastającym strachem i niewiedzą, obraz czarownicy zmieniał się, stając się symbolem zła i demonizacji. Najbardziej przerażające są opisy okrucieństwa i absurdalności masowych prześladowań, gdzie każdy mógł zostać oskarżony o praktyki czarnej magii, często bezpodstawnie. Autor ukazuje tragiczne konsekwencje tego szaleństwa poprzez realne przypadki oskarżeń i procesów. Mimo że książka jest niezwykle pouczająca i wciągająca, warto zauważyć, że Michelet prezentuje wyraźnie stronnicze spojrzenie, często krytykując rolę kościoła w polowaniach na czarownice. Pomimo tego, „Czarownica” pozostaje ważnym dziełem, które pobudza do refleksji nad ludzką naturą i ciemnymi stronami historii.

Biorąc pod uwagę datę powstania, koncepcyjnie fantastyczna rzecz. I szacunek dla autora za rozległość horyzontów intelektualnych. Oczywiście dziś, ze względu na postęp nauki, zwłaszcza rzeczy typu socjologia, psychologia, itd., możemy traktować te treści jedynie jako ciekawostkę. 8/10

Bardzo dobra pozycja dla osób szukających literatury przedmiotu na temat wampiryzmu. Profesjonalnie przedstawiono rozwój kulturowy i popkulturowy postaci wampira, okraszono to dodatkowo analizami, komentarzami i przede wszystkim ciekawymi rysunkami. Polecam!

Autor prezentuje wybrane książki, które na przestrzeni wieków były objęte cenzurą. Nie jest to oczywiście antologia w pełni kompletna i zamknięta, z czego warto zdawać sobie sprawę. Cenzurę wymyślili starożytni Rzymianie i stosowali ją już w V w.p.n.e. W literaturze cenzura stosowana była od najdawniejszych czasów z różnych powodów – najczęściej politycznych, religijnych i obyczajowych. Twórcami takich zakazów były rządy poszczególnych krajów oraz kościoły, ale pojawiały także inicjatywy oddolne (mające zwykle na celu usunięcie jakiejś lektury ze szkół). Chęć kontrolowania ludzkich umysłów prowadziła często do absurdalnych sytuacji. Na przykład: "w Stanach Zjednoczonych w 1953 r. próbowano usunąć z listy lektur szkolnych "Robin Hooda", ponieważ uznano, że zabieranie bogatym i rozdawanie ubogim kojarzy się z "szerzeniem idei socjalistycznych"; w ZSRR zakazane zostały baśnie Andersena, gdyż "gloryfikowały książęta i księżniczki", co było przecież niezgodne z zasadami tamtejszego ustroju; z kolei w Chinach w 1911 r. zakazano rozpowszechniania "Alicji w krainie czarów" Lewisa Carrola, ponieważ zwierzęta nie powinny mówić ludzkim głosem." Skutki cenzurowania książek bywały jednak czasami tragiczne dla ich autorów. Na przykład w XVII w. William Prynne angielski autor sztuk teatralnych tak naraził się monarchii, że został skazany na grzywnę, więzienie i obcięcie uszu. Wyrok wykonano, ale autor był niepokorny i wkrótce ponownie skazano go na obcięcie uszu. W Polsce pierwszy znany przypadek zastosowania cenzury państwowej sięga czasów króla Zygmunta Starego, na rozkaz którego skonfiskowano pierwsze wydanie "Kroniki Polski" słynnego krakowskiego historyka i astrologa Macieja Miechowity. Co ciekawe, dzieła zakazywane w czasach swojego pierwszego wydania często stają się potem klasyką literatury, której wręcz nie wypada nie znać. To oraz fakt, że książki te, mimo represji czytano i kopiowano, pokazuje, że cenzura nie ma większego sensu. Na ogół informacja o zakazaniu danej publikacji staje się zachętą do sięgnięcia po taką lekturę. Autor tej antologii wykazał się erudycją i dobrą znajomością tematu. Z dużą dokładnością wskazuje przyczyny zakazywania poszczególnych książek w różnych epokach historycznych i w poszczególnych krajach. Interesującym zabiegiem było także zamieszczanie fragmentów tekstów omawianych dzieł literackich, jak również w przypadku dzieł z XX w. informacje o ich ekranizacjach.

Płynne czytanie utrudnia częste przeskakiwanie pomiędzy krajami, wierzeniami i punktami na osi czasu. Łatwo się pogubić. Szczególnie gdy autor nie podaje wystarczająco czytelnie kiedy i gdzie coś miało miejsce. Najbardziej czytelnie przedstawiono historię pochówków w Angli acz jedynie w danym przedziale czasowym. Cała książka stanowi zbiór ciekawostek, czasami niestety dość powszechnie znanych. Zwraca uwagę na różnorodność pochówków i sposobu postrzegania śmierci jako takiej. Po lekturze czuć niedosyt wiedzy.

To małe cudo przyniosło więcej radości niż niejedna komedia. Śmiech przemieszany z momentami przerażenia, gdy nagle uświadamiasz sobie, że szanowany pan doktor całkiem serio zalecał picie kawy z opiłkami żelaza sześciokrotnie w ciągu dnia i bujanie się na huśtawce, aby przeciwdziałać postępującym skutkom haniebnego rękodzieła.