Aseksualność. Czwarta orientacja

Ciekawa lektura wspomagająca integrację z tematem końca życia. Podpowiedzi jak zagaić rozmowę, której większość osób nie chce odbywać. Dla mnie nie była bardzo przełomowa, ponieważ nie jest to moja pierwsza lektura z tego zakresu. Sprawiła natomiast, że spisałam oświadczenie woli oraz krótki list do moich najbliższych.

To ciekawa i otwierająca książka. Treści mogą wydawać się nieco powtarzalne, bo w każdej sekcji chodzi de facto o to samo. To jednak zdumiewające ile transpłciowości jest na świecie, albo było. Co symptomatyczne, na tych obszarach kuli ziemskiej gdzie rdzenne społeczności nie rozwijały się zgodnie z nauką chrześcijańską. Dla nich często istnienie więcej niż dwóch płci jest lub było naturalne. Warto tę książkę przeczytać, szczególnie że jest króciutka i węzła, nie tyle żeby przestudiować drobiazgowo wszystkie te ludy i społeczności z różnych zakątków świata i ich zwyczaje. Bardziej po to żeby pozwolić dotrzeć do świadomości, że poza naszym kręgiem kulturowym rzeczy dzieją się inaczej, kto wie czy nie lepiej. To praca zmusza też do refleksji nad teorią performatywności płci, trochę jako niewystarczającej, uproszczonej, a trochę jako naturalnej.

Przeraźliwie smutny i przerażający obraz polskiej psychiatrii i instytucji mających na celu ochronę i leczenie dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi - tak można w kilkunastu słowach podsumować to co przeczytałam. Na podstawie listów, osobistych doświadczeń rodziców, dzieci oraz medyków powstała książka, pokazująca słabe i słabsze strony polskiej opieki medycznej zajmującej się zaburzeniami psychicznymi. Tragiczne warunki w szpitalach dla psychicznie chorych i niedobory personalne, doprowadzają młodzież do jeszcze większych kryzysów psychicznych, aniżeli to co przeżyli przed trafieniem do szpitali. Dużą uwagę autorzy przywiązują również do hejtu i niezrozumienia dla osób niebinarnych lub heteronienormatywnych, szczególnie ze strony ówcześnie rządzącej partii i jej zwolenników. Przygnębiająca pozycja, ale bardzo potrzebna, dająca możliwość poznania sytuacji dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi w Polsce.

Mimo oceny 6,6 na tym portalu w tej chwili, moim zdaniem książka jest rewelacyjna! Bo nawet mnie wytłumaczyła, i to całkiem sprawnie, dlaczego tak jest, że współczesne dzieci/młodzież szukają swojej płci. Albo raczej: dlaczego to NIE JEST żaden problem, a może wręcz jest to pozytywne zjawisko. Bo tak naprawdę książka nie tłumaczy skąd tyle osób niebinarnych czy trans dziś, czy w ogóle te osoby są rzeczywiście niebinarne/trans. Książka próbuje jedynie odpowiedzieć dlaczego tak wiele osób tak się określa. Nie daje żadnych gotowych odpowiedzi ale przygląda się zjawisku dość wnikliwie i z różnych perspektyw - są różne wypowiedzi. Tak naprawdę książka nie odpowiada na pytanie z tytułu w sposób, którego się spodziewałem - czyli... może nie tyle wprost ale jednak jakoś dobitniej. Prezentuje za to spektrum przyczyn i możliwych wyjaśnień/interpretacji. Ale nie rozczarowało mnie to, a wręcz przeciwnie. Nikt nie kreuje się tu na wszystkowiedzącego i nikt nie wyrokuje. Czy książka zasłużyła na moją ocenę 10/10? Trudno obiektywnie powiedzieć ;) literacko pewnie nie, ale na mnie osobiście aż takie wywarła wrażenie dlatego, że nawet mnie przekonała :D Piszę "nawet" bo tak naprawdę, paradoksalnie, do kwestii niebinarności podchodziłem przez długi czas z pewnym dystansem (żeby nie powiedzieć sceptycznie). Już się chyba całkowicie tego sceptycyzmu wyzbyłem ;) Przytoczę tu cytat z innego komentarza o tej książce, bo fajnie coś pokazuje: "Wedle dzisiejszych standardów może być nawet prawie 60 płci. Co mnie osobiście przeraża, bo można się czuć raz mężczyzną, drugiego dnia trochę mniej, a trzeciego kobietą. Przecież większość z nas ma tak przez całe życie, w zależności, co danego dnia robimy i z kim rozmawiamy." - NO WŁAŚNIE! Dokładnie o tym jest ta książka! Że to nie jest nic nowego, że tak ma może nawet większość :) Tylko dzisiaj młodzież może to powiedzieć głośno. I czyż to nie wspaniale, że żyjemy w takim świecie? O tym też jest ta książka, że wcale być może aż tak wiele się nie zmieniło w naszym "poczuciu płci", to my zmieniamy świat, w którym żyjemy, byśmy mogli żyć w nim co raz swobodniej :) I JAK to może być coś negatywnego? Na plus jest również słowniczek na samym początku, a nie na końcu! (po co komu słowniczek na końcu audiobooka? :D ) Natomiast ogólnie co do negatywnych opinii o książce... Są one po obu stronach. O tych w narracji: "w d... się ludziom poprzewracało", nie będę za dużo pisać, bo po nich bym się przychylnej opinii nie spodziewał i tak. Ale jedno skomentuję, takie zdanie w stylu: "Nie można dzieciom na wszystko pozwolić" - noo, można im np. nie pozwolić i odwiedzać je potem na cmentarzu, ale jakoś nawet to do niektórych osób nie trafiło. Nie wiem, może ktoś woli "wychowane" dziecko odwiedzać na cmentarzu niż mieć nie wychowane i/lub niebinarne ale żywe, nie wnikam. Całkiem z resztą myślę, że dla niektórych rodziców to rzeczywiście jest atrakcyjniejsza wizja. Z kolei z drugiej strony widziałem zarzuty, że książki nie można dać "rodzicom by nas zrozumieli" - może i nie, ale moim zdaniem nie po to powstała by pomagać rodzicom transpłciowych dzieci je rozumieć. Ona nie o tym jest. Teraz już będę komentować naprzemiennie z cytatami z książki: "Oliver, dwudziestoletni transpłciowym mężczyzna: 'Denerwuje mnie, jak ludzie mówią, że nagle wszyscy stali się LGBT. Nie, ty dopiero teraz pierwszy raz ich widzisz, bo dopiero teraz zaczęli mówić na ten temat i stają się widoczni. Przestali się bać.' Jadwiga, sojuszniczka osób LGBTQ+: 'Bo wreszcie powstało określenie opisujące coś, co zawsze było: niebinarność. I ludzie mogą nazwać to, z czym się utożsamiają. (...)' Mama Marceli: 'Dawniej ludzie nie wiedzieli, że mogą wybrać jaką mają płeć, więc to, że wiedzą jest rewolucyjne. To jest nowy punk to forma i wyraz buntu, szukają własnego środka ekspresji i to jest charakterystyczne dla ich pokolenia.' (...) Nina K., redatkorka strony tranzycja.pl: (…) Osób transpłciowych powinno być tyle, ile osób czuje się dobrze z taką tożsamością.'" - to cztery różne wypowiedzi, przedostatnia jest nawet jakby opozycyjna, ale kurcze, ja myślę że wszystkie cztery są prawdziwe! I to mi się właśnie tak spodobało w tej książce: aż tak szeroka perspektywa. Co by to znaczyło, nawet gdyby to był wyraz buntu i ekspresji? Czy to źle? Nie sądzę. I w tym sensie książka otworzyła mi oczy, i dlatego dostaje 10/10, całkowicie subiektywnie. A prawda pewnie balansuje gdzieś po środku. Ostatnia natomiast wypowiedź jest dobrym podsumowaniem. "W tym samym czasie w samochodzie płakało moje dziecko, to które chciałam zabić. Drugie krzyczało empatując z pierwszym, domagając się od mojego próbującego mediować męża, żeby potępił moją transfobiczną postawę. A zaczęło się od tego, że użyłam sformułowania "zmiana płci". W dwudziestym, a nawet na samym początku dwudziestego pierwszego wieku, tak właśnie mówiliśmy o osobach dokonujących tranzycji. Nie tylko licealiści, ale też życzliwi dziennikarze opisujący w reportażach problemy, z jakimi borykają się osoby, które urodziły się w niewłaściwym ciele, a nawet seksuolodzy, psycholodzy, psychiatrzy i chirurdzy wspierający zawodowo osoby transpłciowe. Wszyscy mówiliśmy o zmianie płci. Albo o tym, że ktoś przedtem był mężczyzną, a teraz jest kobietą." - noo nie bardzo, początek XXI wieku to już raczej nie było to na miejscu ;) Ale cytat leci dalej i dalej już ma rację: "Było to tak samo naturalne jak recytowanie wiersza o murzynku Bambo, czy po prostu mówienie, że koleżanka poznała na wakacjach we Francji murzyna i właśnie, ku radości najbliższych i naszej zazdrości biorą ślub. Ale język się zmienia. Zmienia się, bo zmienia się nasza wrażliwość, bo słowa o neutralnym zabarwieniu nabierają nowego kontekstu i stają się obelgą. Najlepszym przykładem jest historia słowa "debil", które pierwotnie było określeniem naukowym używanym przez specjalistów do opisania osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. W ciągu kilkudziesięciu lat musiało zostać usunięte ze słownictwa pedagogów i psychologów, bo zaczęło żyć własnym życiem i jest używane jako obelga, chyba nawet przez przedszkolaki. Podobną przemianę przeszedł kutasik. Cóż z tego, że słowniki wciąż podsuwają synonimy takie jak frędzelek, chwost, skoro nikt z nas nie powiedziałby w Ikei, że szuka poszewki z kutasikami. Za duże ryzyko." - haha, to jest świetne! :D Jak mi jeszcze ktoś powie, że "przecież 'murzyn' to neutralne słowo!!!!1!!1!" to go wyślę do Ikei po poszewkę z kutasikami XD Btw. cytuję tego audiobooka z funkcją transkrypcji głosu w Windowsie i słowo "debil" w ogóle pominął, prawdopodobnie interpretując jako obelgę, a kutasików nie rozpoznał. No. To tylko dodatkowe potwierdzenie ;) I jak mógłbym dać tej książce niższą ocenę niż 10/10? :D "Bo nie ubędzie nam niczego, jeśli inni dostaną tyle, ile my mamy. Bo tego wymaga przyzwoitość. Bo w gruncie rzeczy to nie dużo kosztuje. W maju 2020 roku minister edukacji Przemysław Czarnek wypowiedział się wobec oburzającej go sytuacji w siedemdziesiątym piątym liceum ogólnokształcącym imienia Jana Trzeciego Sobieskiego na warszawskim Mokotowie, gdzie na prośbę samorządu szkolnego powstała toaleta dla transpłciowych i niebinarnych uczniów. "Szaleństwo postmodernizmu i neomarksizmu. Tego już za wiele, stop deprawacji młodzieży" -zatweetował Piotr Wojciechowski, prawicowy publicysta. W jaki sposób toaleta deprawuje licealistów? Tego ani publicysta, ani minister edukacji nie powiedzieli. Być może nie wiedzieli też, ile znaczy powstanie takiej toalety dla osób queer. Ewelina Negowetti: Transpłciowe dziecko potrafi cały dzień w szkole nie pić, tylko dlatego, żeby nie musieć skorzystać z toalety. Jeśli pozwolimy, żeby w szkole była ogólna dostępna toaleta, będzie mogło jak cis człowiek napić się wody z bidonu, herbaty lub energetyka. I nikogo to nie powinno zdeprawować." - … Ale jest jeden plus: jak xxlat przez pół dnia nie pijesz, to masz trening na cała resztę życia :D Zapomniałeś napoju na jakiś wypad czy do pracy? - nie ma problemu, dasz radę :D Jest tez minus - ciężko potem w ciągu dnia wypić tyle, ile człowiek powinien ;) Tu miałem zaznaczony fragment odnośnie edukacji seksualnej w przedszkolu, ale nie wiem czy to trzeba komuś tłumaczyć. Myślę, że każdy myślący człowiek rozumie, że dzieciom te sprawy trzeba tłumaczyć normalnie i też edukować by dbały o nieprzekraczanie swoich granic. A kto nie rozumie, to i tak nie zrozumie. Z resztą ogólnie cytatów też miałem zaznaczonych kilka więcej ale ten opis byłby za długi ;) Ale książka dobra, naprawdę. Jest też odniesienie do pewnych głośnych detranzycji i potem procesów jakie te osoby wytaczały lekarzom czy klinikom... Wybaczcie ale przypomina mi to wytaczanie procesów kawiarniom, że kawa była za gorąca. Bo jak idę do lekarza i mówię, że mnie pęcherz boli i sikam po kropelce (taki przykład z ostatnich dni :D), to on zakłada że mam zapalenie pęcherza i od ręki dostaję leki właśnie na to, a nie sprawdza on najpierw czy aby na pewno to nie zapalenie płuc, choroba wieńcowa albo rak mózgu - bo przecież może mi się tylko wydaje, że mnie boli pęcherz? No sorry, jeśli się pomyliłeś/-aś w kwestii swojej identyfikacji, to po prostu weź to na klatę, a nie obwiniaj lekarzy, oni zrobili tylko co mogli by Ci pomóc. Mylić się też jest rzeczą ludzką, nawet w takiej kwestii ale obwiniać o swoje pomyłki i niepewności innych, nawet lekarzy, a tym samym utrudniać w przyszłości znalezienie szybkiej pomocy innym (tym, którzy się akurat nie pomylili) jest moim zdaniem mocno nie na miejscu. Ludzie bez przerwy robią sobie krzywdę podejmując mniej lub bardziej świadomie takie czy inne błędne decyzje, to bywa przykre, miewa dramatyczne konsekwencje na resztę życia ale takie właśnie to życie jest. Jest jeszcze jeden ciekawy fragment... i nawet zabawny ;) Przytoczę bez komentarza: "Interpretacja. Kiedy Emilia Wiśniewska i inni pisali list otwarty do Gazety Wyborczej, ja Joanna, kupowałam i ebooka "Irreversible damage" - "Nieodwracalne szkody" Abigail Shrier. Posiłkując się dipol.com, do tej pory nie ma polskiego wydania książki, przeczytałam go w jedną noc i przypomniałam sobie anegdotę, którą opowiadała nam na socjologii wykładowczyni psychologii społecznej i która w 2015 roku pojawiła się na maturze z języka polskiego. Oto do domu wraca z podróży do Europy, wódz afrykańskiego plemienia. Wszyscy są ciekawi, jak było na innym kontynencie. Wódz mówi, że zasadniczo cała ta Europa niespecjalnie różni się od Afryki, ale jedna rzecz zrobiła na nim wrażenie. Był świadkiem wspaniałego pokazu. Na wielką łąkę zaproszono 11 czarowników z jednego plemienia i 11 z drugiego. Potem pojawił się ubrany na czarno największej czarownik. On trzymał w rękach totem. Gwizdnął. Rzucił totem. Czarownicy ruszyli. I wtedy spadł deszcz. Dla wodza opad deszczu był dowodem niezwykłej skuteczności 23 czarowników, w tym tego najważniejszego z okrągłym skórzanym totemem w ręku. Podobnie jest z Abigail Shrier. Widzi fakty, ale interpretuje je po swojemu. Zgodnie z tym, co zna i w co wierzy. I myli się. Jak wódz, który interpretował mecz piłkarski jako piękny i skuteczny seans przywoływania deszczu. Dlaczego Abigail Shrier się myli? Przede wszystkim dlatego, że popełniła ten sam błąd co dr Lisa Littman - źle dobrała rozmówców. Rozmawiała wyłącznie z rodzicami, którzy nie akceptowali transpłciowości swoich córek i z "nawróconymi" na cispłciowość dziećmi. To właśnie mylenie skutku z przyczyną sprawiło, że przypomniałam sobie afrykańskiego wodza na meczu piłki nożnej. (…)" "Wiem, że bardzo mu zależy, żeby żyć w zgodzie ze sobą, że to jest dla niego mega ważne. Uznałem, że skoro tak jest, to nie ma znaczenia, że ja teraz tego nie rozumiem. Po prostu się z tym zgodzę." - wypowiedź chłopaka, który ma transpłciowego brata. Super wypowiedź. Nic dodać, nic ująć. "Zbyszek: '(…) Mówi się o nadużyciach, ale one przecież istnieją w każdej dziedzinie życia. Nie trzeba ich szukać, szczególnie tu.' Robert: 'To, że ktoś wejdzie nie do tej szatni, do której powinien, to idiotycznie mały problem w porównaniu z ilością samobójstw osób trans.'" "Zbyszek: 'Oliver też zawsze był walczący, ale teraz, gdy już jest w procesie, nie musi. Za jakiś czas zdecyduje, albo będzie niebinarny, albo przejdzie tranzycję. Gdy byliśmy młodzi, było się albo punkiem, albo popersem. Określanie się jako punk było nośne, demonstrowało się w ten sposób bunt. Teraz narzędziem do wyrażenia buntu jest niebinarność. Dla mnie to jest ok.' Robert: 'Ważne, żeby nie lekceważyć, gdy nastolatek mówi, że jest niebinarny. Żeby nie przekonywać, że jeszcze zmieni zdanie, to jest krzywdzące. Trzeba pozwolić, by sam zdecydował. Koleżanka z innej szkoły mówiła, że jakiś czas temu wszystkie dziewczyny z jej klasy deklarowały się jako lesbijki. Później moda się zmieniła i okazało się, że zostały tylko 2, które naprawdę nimi były i że była para, w której tylko jedna dziewczyna była lesbijką. Czy w tym jest coś złego? Przecież człowiek może jednego roku być bi, a drugiego nie, może zmienić zdanie i wcale nie musi chodzić o modę.' Ania: 'Jedne dzieci się okaleczają inne przestają jeść, jeszcze inne wybierają czy będą lesbijką, gejem, osobą niebinarną. To ostatnie wydaje się najmniej ryzykowne, a budzi najwięcej emocji." - tego typu wypowiedzi wiele osób trans czy nb triggeruje, że to nie wybór albo bunt. Rozumiem ten punkt widzenia, ale nawet gdyby to był wybór czy bunt, czy sposób prezentacji siebie... to co z tego właściwie? Natomiast co do ostatniej wypowiedzi, to jakkolwiek dziwnie to może brzmi, kobieta ma rację - przecież to nie jest żaden problem... Ten fragment fajnie pokazuje ten kontrast - ludzie ekscytują się taką (dla postronnych) w sumie najbłahszą sprawą jak czyjaś identyfikacja niebinarna, podczas gdy te poważnie zagrażające życiu czy zdrowiu (jak okaleczanie się) nie budzi aż tylu emocji. "Zaakceptuj to, kim jest twoje dziecko teraz. Jeśli zmieni zdanie, to zmieni. Będzie kimś innym. Może za rok, za dwa. Szuka siebie, myślę że nie ma w tym nic złego." "Wszystko, co przynosi człowiekowi ulgę, i nie krzywdzi ani jego, ani innego człowieka, jest na wagę złota. Jeśli umoszczenie się w którejś z szuflad komody słownika płci przynosi ukojenie, czemu z tego nie skorzystać?" "(…) zgoda na małżeństwo osób tej samej płci niczego nikomu nie odbiera, tylko sprawia, że suma szczęścia na świecie się powiększa." "Im częściej prezydent Andrzej Duda i minister Przemysław Czarnek mówili, że LGBT to ideologia, a nie ludzie, im częściej proboszczowie przekonywali, że nad Polskę nadciąga tęczowa zaraza, tym chętniej dzieciaki szły do Tigera i za 6 zł z tygodniówki kupowały bawełnianą tęczową torbę na zakupy. Torbę symbol oporu wobec władzy, torbę będącą odpowiednikiem opornika, czyli rezystora - elementu obwodu elektrycznego, malutkiego metalowego walca na druciku, który był noszony jako broszka i ze względu na swoją nazwę był w latach osiemdziesiątych symbolem opozycji politycznej. Dokładnie tak jak tęczowa torba, którą Katarzyna Augustynek, aktywistka polityczna, znana jako babcia Kasia okładała policjantów podczas protestów. Nie wszystkie dzieci, które noszą tęczowe torby, a noszą je tysiące, są osobami LGBTQ+. Ale nikt w Polsce Dudy i Czarnka nie nosi takiej torby bez powodu. Oczywiście, część dzieciaków wybiera tęczę, bo wybrali ją inni. Bo jest popularna. Modna, przynajmniej w dużych miastach. Ale znaczna część traktuje ją jak opornik, grzeczny sposób na pokazanie „fuck off” władzy odczłowieczającej ich przyjaciół i znajomych. To sygnał tak jasny, jak tęczowe flagi wywieszane w oknach mieszkań, jak nakładki na zdjęcia profilowe na Facebooku. To prosty przekaz: nie słuchaj ich, bądź sobą. Przy mnie możesz." - bardzo ciekawa kwestia z tą opozycją/buntem i może coś w tym jest. "(...) no i w tamtych czasach nie było Netflixa, który moim zdaniem zrobił robotę, jeśli chodzi o świadomość młodych ludzi, znam się na tym, bo zawodowo obserwuję branżę. Netflix ma bogatą ofertę dla młodzieży queerowej, co tydzień nowy sezon serialu albo film. Ale zmiana nie wynika z tego, że młodzi oglądają Netflixa tylko na odwrót. On reaguje na potrzeby. Seriale zawsze były świadectwem czasów. Wręcz je wyprzedzały jeśli idzie o zmiany obyczajowe. Weźmy na przykład postać Stevena z "Dynastii", ikonę kultury gejowskiej. Wtedy, oglądając "Dynastię", nie dyskutowaliśmy na ten temat. Dziś taka rozmowa jest możliwa również dzięki internetowi." "A teraz nastolatki nie muszą szukać tematu, bo on dla nich istnieje w przestrzeni publicznej, więc mają świadomość, że jest coś takiego jak transpłciowość. Kiedy zaczynają się zastanawiać nad własną tożsamością, nie muszą czekać, aż ktoś im podsunie trop. To trochę jak z różnymi zaburzeniami. Nie jest tak, że jesteś leniwa, tylko masz przewlekłe zmęczenie. Nie jesteś nie inteligentna, tylko masz ADHD i trudności z koncentracją. Ludzie już nie muszą myśleć, że są sami, że są jacyś dziwni, coś z nimi jest nie tak, tylko że są różne kierunki, w których można pójść szukając informacji. A dzięki internetowi są one na wyciągnięcie ręki." "Bo przecież spektrum jest szerokie. Można być osobą trans, ale nie potrzebować tranzycji. Można być osobą niebinarną. Można nie wiedzieć, kim się jest, i szukać. Można być chłopakiem, ale sięgać po atrybuty kobiecości, na przykład makijaż i malowanie paznokci – dość popularne u nastolatków. Można nie wiedzieć, kim się jest, i czerpać z atrybutów obu płci. Można jednego dnia mówić o sobie ona, a drugiego ono, a jeszcze innego dnia - on. Można używać wszystkich zaimków naraz. Można mieć różne orientacje seksualne, być gejem, lesbijką, demi, bi itd. Sam fakt, że tyle osób otwarcie poszukuje, oznacza, że coś się musiało zmienić." Jedna tylko ogromna uwaga co do książki: jaaaaaaki przeszczep skóry na klatkę piersiową po mastektomii?! (o czymś takim wspomina jeden z ojców) akurat skóry to jest tam wtedy za dużo :D i ja rozumiem, że można się pomylić ale to jest akurat taka dość dziwna pomyłka (myli mastektomię z operacją genitalną). A jeszcze gorzej, że nie zostało to przez autorki sprostowane. Natomiast już tak całkiem chcę zakończyć cytatem, który jak dla mnie podsumowuje świetnie wszystko: "Nie uważam, że ze światem stanie się coś złego, jeśli uszanuję prośbę nastolatka, by mówić do niego 'ono'". (słuchana: 12-13.11.2025) 5/5 [10/10]

Książka, która długo zostanie w mojej pamięci. Autor omawia wiele krzywd które wyrządzamy zwierzętom. Głównie skupia się na psach i kotach, ale odnajdziemy też rozdziały np. o gołębiach. Od dawna wiedziałam, że hodowle rasowych psów nie wpływają dobrze na ich zdrowie, że psy ras brachycefalicznych są chodzącym cierpieniem, ale informacje o psach z umaszczeniem merle były dla mnie nowością. Autor świetnie tłumaczy genetyczne zawiłości przekazywania chorób. Jedyne z czym nie mogę się zgodzić to twierdzenie, że osoby opiekujące się chorymi zwierzętami w pewnym sensie to lubią i że zazwyczaj decydują się na kolejne chore zwierze. Autor chyba sam nie miał chorego zwierzaka, bo jednak ból i niemoc z tym związane są niesamowicie przytłaczające i ja na przyklad wiem, że nie zdecyduję się na kolejnego chorego psa.

Kiedy dziennikarz newsowy, kojarzony z chłodnym profesjonalizmem szklanego ekranu, decyduje się na osobiste wyznanie, świat mediów zazwyczaj wstrzymuje oddech. Piotr Jacoń zrobił jednak coś znacznie ważniejszego niż tylko „coming out” jako ojciec transpłciowej córki. Napisał książkę, która jest pomostem między hermetycznym światem teorii a bolesną, codzienną praktyką życia osób transpłciowych w Polsce. Przyznaję tej pozycji ocenę 8/10, ponieważ jest to lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, czym jest empatia w działaniu. „My, trans” nie jest suchym wykładem o medycznych aspektach tranzycji. To zbiór niezwykle intymnych rozmów – nie tylko z osobami transpłciowymi, ale i z ich bliskimi: rodzicami, partnerami, rodzeństwem. Jacoń, sam będąc w procesie oswajania nowej rzeczywistości swojej rodziny, staje się dla swoich rozmówców partnerem, a nie tylko przesłuchującym. Dzięki temu czytelnik otrzymuje wgląd w emocje, które zazwyczaj zostają za zamkniętymi drzwiami: od paraliżującego lęku i poczucia winy, przez gniew na systemowe wykluczenie, aż po oczyszczającą akceptację. Najmocniejszym i jednocześnie najbardziej frustrującym elementem książki jest obraz polskiego systemu prawnego i medycznego. Jacoń bezlitośnie punktuje absurdalność procedur, w których dziecko musi pozywać własnych rodziców, by móc uzgodnić płeć w dokumentach. Autor pokazuje, że transpłciowość w Polsce to nie tylko walka z własną tożsamością, ale przede wszystkim wyczerpująca wojna z biurokracją i brakiem elementarnej wrażliwości instytucji. To sprawia, że „My, trans” nabiera charakteru manifestu politycznego w najlepszym tego słowa znaczeniu – walczącego o prawo do godnego życia. Wysoka nota wynika z niesamowitej uczciwości autora. Jacoń nie kreuje się na bohatera; otwarcie przyznaje się do własnych błędów, do „żałoby” po synu, którego nigdy nie było, i do trudności w nauce nowych zaimków. To sprawia, że książka jest autentyczna. Dlaczego nie pełna dziesiątka? Momentami narracja staje się bardzo emocjonalna, co dla czytelnika szukającego bardziej zdystansowanej analizy socjologicznej może być przytłaczające. Struktura książki jest nieco mozaikowa, co wymaga od odbiorcy dużego skupienia, by nie zgubić wątków poszczególnych rodzin. „My, trans” to lekcja pokory. Piotr Jacoń udowadnia, że miłość do dziecka to proces ciągłego uczenia się go na nowo. To książka, która odczarowuje demony „ideologii”, pokazując, że za każdym nagłówkiem w gazecie stoi żywy człowiek, który chce po prostu bezpiecznie wyjść po bułki do sklepu. To lektura, która zmienia optykę i – miejmy nadzieję – skruszy choć kilka murów obojętności w naszym społeczeństwie.

Fascynująca (i przerażająca) lektura, ukazująca realia polskiej wsi niespełna sto lat temu, opisane przez autorkę ze zgryźliwym sarkazmem i dużym poczuciem humoru. Jest to wznowienie pracy napisanej na konkurs ZUS w latach trzydziestych. Trzeba zaznaczyć, że nie jest to właściwie pamiętnik, raczej zbiór migawek z pracy lekarza na prowincji: właśnie dlatego przydałby się książce jakiś wstęp, przybliżenie sylwetki autorki tekstu, jej biografii. Czyta się szybko, to książeczka raczej niż książka.

Bardzo ważna książka poruszająca temat, który z tyłu głowy ma każda kobieta: aborcję. Zabieg, który powinien być przywilejem każdej z nas, a który stał się narzędziem opresji kobiet i kwestią polityczną. Ta książka oddaje głos kobietom po aborcji. Usłyszałam wiele historii, każda z nich inna. Jedne z bohaterek w ogóle nie chciały zostać mamami, dla innych był to nieodpowiedni moment w życiu, w najcięższych przypadkach mowa o wadach płodu. Jednak wszystkie te historie łączy jedno: bohaterki czuły ogromną ulgę na wiadomość, że nie muszą rodzić, a nie depresję czy traumę, jak próbują nam wmówić środowiska anti-choice. Niejednokrotnie podczas słuchania tej książki aż krew się we mnie gotowała! Bo to nie tylko książka o aborcji, ale też o patriarchacie i opresji kobiet. O tym, jak ingeruje się w nasze decyzje życiowe, naraża zdrowie ducha i ciała, jak próbuje się nas zastraszyć. Szczególnie oburzyła mnie historia nastolatki, która zaszła w niechcianą ciążę z gwałtu i chciała ją usunąć, ale do każdego szpitala jeździł za nią ksiądz z grupą wyznawców i namawiał ją do zachowania ciąży. Albo historia małżeństwa, które nie potrafiło zorganizować zabiegu usunięcia ciąży z letalną wadą płodu, bo lekarze powoływali się na klauzulę sumienia. Uważam, że tacy lekarze w ogóle nie powinni wykonywać tego zawodu. Rozdziały społeczno-historyczne trochę się dłużą, ale przeplatają się z relacjami kobiet, które doświadczyły aborcji, więc znużenie nie jest aż tak odczuwalne. Poza tym świetnie zarysowują one, jak ewoluowało podejście do aborcji na przestrzeni tysiącleci (!), nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. Właściwie dopiero niedawno z aborcji uczyniono temat tabu — coś, czego kobiety powinny się wstydzić. A najgorsze jest to, że o losach kobiet i ich ciał wciąż decyduje dziaderstwo — najczęściej księża i politycy, których ten temat nie dotyczy i którzy nie powinni mieć w tej sprawie nic do powiedzenia. Ta książka uświadamia, że aborcja była, jest i będzie, bez względu na to, jak bardzo politycy starają się nas zmanipulować. Dodatkowo poznasz tu numery wsparcia do organizacji zapewniających pomoc aborcyjną i dowiesz się, jak zorganizować usunięcie niechcianej ciąży, co jest kolejnym plusem. Polecam każdej kobiecie — bez wyjątku. (Wyzwanie czytelnicze LC na listopad 2025: Przeczytam książkę polskiego autora lub autorki wydaną po 2000 roku)

Ta książka naprawdę otwiera oczy. W mediach często słyszymy, że to, co widzimy, jest nieprawdziwe, ale historie przedstawione w tej książce pokazują, że rzeczywistość bywa bardziej złożona. Nacjonalizm rośnie w siłę – i to w sposób coraz bardziej agresywny. Ta agresja jest wyraźnie widoczna w mediach, które często podsycają podziały i napędzają ludzi przeciwko sobie. Zaskoczyło mnie jednak, jak w niektórych środowiskach poczucie tożsamości narodowej nabiera nowej intensywności. Z drugiej strony, po przeczytaniu tej książki zaczęłam się zastanawiać, czy długi okres względnego spokoju nie sprzyjał cichej ekspansji nacjonalizmu, który teraz ujawnia swoją siłę w coraz ostrzejszych formach. Cieszę się, że ta książka powstała – uświadomiła mi, że nacjonalizm, niezależnie od kraju, rządzi się podobnymi mechanizmami i wynika z podobnych przyczyn. Autor przedstawia zarówno dobre, jak i złe strony tego zjawiska, a przewrotny tytuł książki dodaje jej dodatkowego wymiaru. Mimo to uważam, że warto ją przeczytać.

Bardzo ciężka, ale potrzebna pozycja. W trakcie czytania nie raz otwierał mi się przysłowiowy nóż w kieszeni, jako reakcja na krzywdę tych kobiet, niesprawiedliwość systemu, kompletny brak empatii osób, które powinny pomagać, zwalanie winy na ofiary i obojętność nas wszystkich. Niby żyjemy w XXI wieku, ale mentalnie nadal pozostajemy w wiekach ciemnych, gdzie panem jest mężczyzna, a kobieta to człowiek drugiej kategorii.

Książka, do której wracam, gdy trudno mi samej mierzyć się z rzeczywistością. Uwielbiam bohaterkę i uwielbiam jej odwagę bycia sobą sposób patrzenia na świat. Stąpania po nim, jakby był dla niej, ale jakby był czymś obcym. Niezwykła zwyczajność, zwyczajna niezwykłość.

Bardzo obszerne i przystępne kompendium wiedzy. Chciałoby się żeby lekarze to czytali, żeby w szkołach podawali to przynajmniej małymi fragmentami, żeby wiedza pochodziła od kogoś mądrego, wykształconego, odczytanego, z doświadczeniem. Nie jest to z pewnością lektura do poduszki, ale warta przeczytania.

Świetna książka, doskonale oddająca styl Doroty. Pomimo tego, że autorka opowiada historię swojego dorastania, każdy czytelnik (w mniejszym lub większym stopniu) może utożsamić się z jej przeżyciami. Dzieciństwo i lata nastoletnie nie zawsze są przepełnione radością; zwłaszcza, gdy dorastałxś u schyłku ubiegłego millenium jako autystyczna osoba nieheteronormatywna. Dorota w "Cukrach" dzieli się swoim małym światem, poczuciem niezrozumienia, które tak naprawdę nigdy nie odeszło oraz wyrywkami z życia - tymi dobrymi i złymi. To poruszająca opowieść o przeszłości, relacjach rodzinnych i bytowaniu pośród świata, który nas nie rozumie. Świetna, lekka w czytaniu lektura.

Książka będąca zbiorem wywiadów z psychiatrami, psychologami i terapeutami poświęcona, no właśnie – najogólniej można napisać, że życiu i zdrowiu psychicznemu dzieci i nastolatków. Rozmówcy podejmują różne wątki i schorzenia psychiczne – od zwyczajnej depresji, po stany lękowe, zaburzenia odżywiania, po schizofrenię. Wartością tej książki jest to, że większość z nich pracuje w publicznej służbie zdrowia, i dzięki temu po raz kolejny można obserwować bezwład, niedofinansowanie i chaos organizacyjny. I tylko dzięki pasjonatom (lekarzom, pielęgniarką, całemu personelowi) możemy zawdzięczać, że ten system jeszcze funkcjonuje. Marta Szarejko dotyka najgłębszych zakamarków zawodu psychiatry, pyta również o techniki leczenia i sam etos pracy. Jest też sporo odniesień do zdrowia i wychowania w ogóle. Jedną z myśli wynotowałem sobie i myślę, że będę do niej często wracał, a mianowicie to, że całe wychowanie to szukanie równowagi między pozwoleniem na rozwój, a stawianiem dziecku granic.

Że informatyk czy programista to facet? Are you kidding me? Zwróciłam uwagę na tę książkę jakiś czas temu, ale się nie składało. Teraz przeczytałam z ciekawością, a dodatkowym atutem było to, że - jak się okazało - miałam przyjemność znać jedną z takich Cyfrodziewczyn, choć nie jest ona wspomniana w tej książce. Tak, szeroko pojętą informatyką w Polsce i na świecie zajmowały się kiedyś kobiety, w dużej mierze kobiety.

Czytałam tę książkę parę miesięcy po własnej diagnozie ZSA. Po kilku pierwszych stronach miałam myśl: "o boże, to dosłownie książka o mnie" (z dokładnością do życiowych szczegółów). Polecam każdej dziewczynie* w spektrum - autorka porusza różne problemy, które napotykamy w życiu. Mam wrażenie, że zostawiła mnie z większą ilością pytań niż odpowiedzi, co uważam za ogromny plus, bo są to pytania, których wcześniej sobie nie stawiałam. Polecam też każdej osobie, która chce zrozumieć osoby autystyczne, którym przypisano płeć żeńską przy urodzeniu.

Ciekawy reportaż przybliżający rzeczywistość polskich więzień. Autorka Nina Olszewska rozmawiała z osadzonymi na tematy związane z systemem penitencjarnym , dzięki czemu można się dowiedzieć jak wygląda codzienne życie w więziennej celi, czego oczekują skazani , o czym myślą gdy mają za dużo wolnego czasu . Przyznaję, że niektórzy z nich byli bardzo irytujący z ego rozdmuchanym do granic możliwości i zawyżonym poczuciem własnej wartości, butni i zarozumiali. Nina Olszewska według mnie zrobiła dobry, solidny reportaż, zachęcam do przeczytania.

Czarna Owca Medycyny autorstwa Jeffreya Alana Liebermana to reportaż pisany w przystępny sposób i opowiada o historii psychiatrii w pigułce szczególnie w środowisku amerykańskim. Ukazuje początki i rozwój psychiatrii od XIX aż do XXI w. oraz metody leczenia na przestrzeni dziejów. Pokazuje, że przez dziesiątki lat błądzono próbując robić postępy w efektach leczenia osób z chorobami psychicznymi, stawiano różne szkodliwe tezy i leczono metodami które okazywały się opłakane w skutkach dla chorych jak elektrowstrząsy czy lobotomia. A największe postępy i odkrycia w tej dziedzinie medycyny były odkrywane przypadkiem i przy eksperymentach na ludziach.

Bardzo mądra, ciekawa, wciągająca pozycja odkrywająca nasze "wnętrze". Autorzy, doktorzy w sposób naukowy ale bardzo przystępny opowiadają o tajnikach naszego specyficznego narządu ukazując jego zalety tworząc przy tym "wyjątkowy" klimat. Polecam każdemu kto potrzebuje większej świadomości i odwagi do rozmowy mając na celu swoje zdrowie.

Nie spotykam się na co dzień z zagadnieniem transpłciowości. W gronie moich znajomych nie ma osoby transseksualnej – albo przynajmniej nic mi o tym nie wiadomo. Tym chętniej sięgnęłam po tę książkę, poszukując czegoś więcej niż stereotyp. Nie zawiodłam się. Autorka odsłoniła bezmiar mojej ignorancji. Zupełnie inaczej wyobrażałam sobie to, z czym mierzą się osoby uwięzione w nie swoich ciałach – zwłaszcza od strony medycznej tranzycji. Ale to nie kwestie chirurgiczne są głównym tematem książki. Przede wszystkim poznajemy konkretnych ludzi z ich radościami, lękami, problemami i sukcesami – bo to solidny, rzetelny reportaż, przeplatany mini-słowniczkiem podstawowych pojęć. Co mi dała lektura (a właściwie słuchanie, bo sięgnęłam po audiobooka)? Coś niesamowicie cennego. Skłoniła mnie do bardzo głębokiej refleksji nad tym, kogo kocham – mężczyznę czy człowieka? Czy chciałabym nadal budzić się i zasypiać obok tej samej osoby, gdyby ta postanowiła przejść tranzycję? Wnioski pozostawię sobie a książkę gorąco polecam! Na pochwałę zasługuje również lektorka audiobooka – naprawdę świetna interpretacja.