Triumf typografii. Kultura, komunikacja, nowe media

To wartościowa książka o projektowaniu i nauczaniu, przeplatana wątkami z życia prywatnego i podróży zawodowych. Pełna wiedzy podanej w konwencji wywiadu Ewy Sataleckiej z Krzysztofem Lenkiem, bogato ilustrowana archiwalnymi pracami współautora i jego studentów. Pozycja obowiązkowa dla projektantów i entuzjastów designu. A wszystkim, którym ta lektura przypadła do gustu, serdecznie polecam książkę “Spirala. Zwierzenia projektanta” z tej samej serii.

Tego typu książki przypominają mi, że jednak jestem "typograficznym snobem", a żarty znajomych, że "nie przeczytam nic, co jest złożone w Wordzie" jednak są prawdziwe. Tę książkę czyta się cudownie przyjemnie. Piękne proporcje, współgranie tekstu głównego (złożonego krojem Lyon) i podpisów pod ilustracjami (złożonych odmianą Futury),kolorystyczny uśmiech do czytelnika, a do tego lekkość pióra autora tworzą smaczne typograficzno-literackie danie podlane dizajnerskim sosem. Tak bardzo-bardzo chcę więcej.
I równocześnie tak bardzo chciałabym, żeby sposób, w jaki w naszym kraju w większości składa się teksty (nie ważne, czy to powieść czy reportaż, poradnik, czy co tam jeszcze) w większym stopniu uwzględniał dobry, estetyczny projekt. Niewielu wydawców naprawdę zwraca na to uwagę, a szkoda. To przecież olbrzymie pole do popisu. Tym bardziej doceniam się dobrze zrobione książki, gdzie oko można nacieszyć niebanalnym, po prostu fajnym projektem, o.

Wartościowa pozycja. Prowadzi czytelnika od początków cywilizacji i pierwszych śladów "projektowania graficznego" do czasów najnowszych, przy czym XX w. i nowsze dzieje to aż połowa książki, dzięki czemu nie tracimy książki na czasy zamierzchłe. Przyjemna pod kątem wizualnym, liczne przykłady opisywanych projektów. Natomiast nie zgodzę się, że książka jest łatwa w odbiorze. Podczas czytania trzeba się mocno skupić, ponieważ w tekście pojawiają się liczne nazwiska i łatwo zgubić kontekst czytania. Zabrakło mi jedynie rozdziału poświęconego projektowaniu graficznemu kobiet, gdyż panie w książce pojawiają się niezwykle rzadko i chętnie dowiedziałbym się czegoś więcej na ten temat. Samego kontekstu polskiego jest niedużo, ale być może nie było o czym więcej pisać.

Znany klasyk w dziedzinie projektowania. Książka nazywana podręcznikiem. W dodatku to drugie jego wydanie, natomiast czytałam po raz pierwszy i bardzo się zmęczyłam. Język jest dla mnie dość toporny. Treść gęsta, ale ciężko napisana. Szybko traciłam koncentrację. Całość ciekawa, doświadczenie zawodowe autora bogate i cenne, bo to i praca akademicka i u światowych gigantów technologicznych jak choćby Apple, jednak sposób przedstawienia zdecydowanie nie user friendly. Trochę się też ta treść już zestarzała. Wiele przykładów, które były jeszcze myśleniem o przyszłości, jest już naszą rzeczywistością.

Największe wrażenie wywarł na mnie rozdział o złudzeniu optycznym. Byłam przekonana, że ikony muszą być równe od linijki, a tu proszę. Teraz projektuję bez wyrzutów sumienia perfekcjonistki. Książka jest przepięknie wydana i otwiera się na płasko. Świetnie ukazuje proces biznesowy tworzenia ikon – mapy konceptualne, pytania pomocnicze. Znajdziesz tu też słownik środków syntaktycznych, który ułatwia komunikowanie się z zespołem. Fantastyczne studium przypadku ikon stworzonych na potrzeby igrzysk olimpijskich oraz przykład praktyczny użycia ikon w zgodzie z typografią .

Absolutny "must have" na bibliotecznej półce - bodaj pierwsza taka praca w syntetyczny sposób obejmująca wszystkie aspekty projektowania graficznego w przedwojennej Polsce. Pięknie wydana, bogato ilustrowana (zawsze jest niedosyt w takich przypadkach!),sprawnie napisana i uporządkowana w mini-rozdziały ogromna porcja materiału. Jeszcze kilka lat temu takie książki oglądało się tylko w zachodnich księgarniach. A teraz, proszę - Polacy nie gęsi!

Typografia to nie tylko informacja zwrotna,ale także tekstura kompozycji. Struktura to siatka modułowa która ułatwia projektowanie. Siatka powinna być skromna, wystarczająco elastyczna aby umożliwić różne wariacje typograficzne. A te i wiele więcej można znaleść w książce.

O przewadze bambusu nad marmurem I zatrzęsły się ziemia, wody i niebiosa i zagrzmiały burze i pojawiła się anglojęzyczna księgarnia, która nie zabija cenami, a Pan wiedział, że to było dobre. W związku z tym przyszedł czas na zrecenzowanie arcydzieła teorii sztuki projektowania - Design as Art, za którego zaistnienie się odpowiedzialny jest włoski artysta, Bruno Munari, prawdziwa gwiazda swojej dziedziny. Niestety, wbrew temu, co kojarzy się z gwiazdorstwem, nie wiem nic o jego żonie, dzieciach i życiu osobistym, a jeszcze mniej o jego jamniku (którego być może nie posiadał),nie będziemy się więc tym zajmować. Design as Art to czterdzieści dwa artykuły, pogrupowane w pięciu rozdziałach, a także dwie przemowy. Jedna z nich to wstęp do wydania angielskiego, niezmiernie nudny, druga, ta ogólna, jest o wiele ciekawsza. Oprócz tego w oprawie znaleźć można tytułowy tekst Design as Art oraz appendiks The Machines of my Childhood. Pozwolę sobie na podawanie tytułów i fragmentów w ich oryginalnym brzmieniu i bez tłumaczenia, ponieważ, jak sądzę, żaden z was nie będzie miał z nimi najmniejszego problemu. Jeżeli zaś angielski, lingua franca naszych czasów, zejdzie kiedyś, wzorem łaciny, do akademickiego podziemia, z pewnością znajdą się tacy redaktorzy, którzy gorliwie opatrzą tekst stosownymi przypisami i sprzedadzą go z zyskiem znacznie wyższym, niż gdyby owych przypisów zabrakło. Nie traćmy więc nadziei. Zanim przejdziemy do omawiania zawartości Design as Art, kilka słów o wydaniu i typografii książki. Nie istnieje, niestety, żaden przekład tego dzieła na język polski i tylko brak znajomości włoskiego powstrzymuje mnie przed wykonaniem jego pierwszej wersji. Póki co, wystarczyć mi musi ( i nie tylko mnie) angielskie tłumaczenie, którym w 1971 roku zajął się Patrick Creagh na zlecenie wydawnictwa Penguin Books. Książka pierwotnie została wydana w ramach serii Pelican Books, której misją było przede wszystkim edukowanie czytelnika. Egzemplarz, który mi służył (i, miejmy nadzieję, będzie służyć jeszcze długo),to szósta już edycja książki, włączonej do serii Penguin Modern Classics. Za typograficzną stronę wydania odpowiedzialny jest, jak informuje mnie stopka, Germano Facetti, Włoch, pracujący dla Penguin Books w latach 1962-1971. Sposób, w jaki wydano Design... świadczy o niezwykłym poczuciu smaku jego projektanta. Okładka jest biało-czarna i ascetyczna w formie, ozdobiona jedynie rysunkami Munariego, które pojawiają się ponownie, lecz w większej ilości, przy okazji tekstu Character Building; w środku próżno szukać jakichkolwiek zbędnych elementów, krój pisma jest przyjemny i dobrze czytelny, a lekko brązowy papier nie powoduje męczących oczy kontrastów (należałoby pokazać tę książkę każdemu wydawcy, decydującemu się na drukowanie podręczników akademickich na obrzydliwie lśniącym, kredowym papierze). Teksty Munariego ilustrowane są dodatkowo wykonanymi przez niego rysunkami, mniej lub bardziej schematycznymi, w zależności od potrzeb. Całość tworzy jedno z najlepszych i najpiękniejszych wydań, z jakimi kiedykolwiek się zetknęłam. Edycja Perfekcyjnie Prosta. Design as Art Każdy artykuł z książki Munariego jest niewielkich rozmiarów esejem, roztrząsającym pewien aspekt z dziedziny projektowania – najczęściej dotyczący psychologii patrzenia, a poza tym ogólnej filozofii tzw. 'dizajnu'. Słowo to, o ile mi wiadomo, nie występuje jeszcze w słowniku, z drugiej jednak strony wydawnictwo Karakter opatruje swoją pozycję Widzieć / Wiedzieć – o której była już mowa – podtytułem: Wybór najważniejszych tekstów o d i z a j n i e. I jak tu być mądrym? Powróćmy jednak do książki, która jest głównym przedmiotem tej recenzji. Munari wyłuszcza w artykułach swoje poglądy na sposób, w jaki powinno się podchodzić do projektowania. Jego Rzecz Idealna w niczym nie przypomina fikuśnych gadżetów za grube pieniądze, dostępnych wyłącznie dla biznesmenów i snobów, które mogą ustawić w swoim dopieszczonym, wystylizowanym salonie pomiędzy wysokojakościowym reprintem plakatu Picassa, a sprowadzanymi z Japonii, audiofilskimi wydaniami albumów jazzowych. Wręcz przeciwnie! Projekt powinien być prosty, łatwy w obsłudze, wykonany z naturalnych materiałów, niedrogi, ogólnodostępny, a przy tym – i przez to – piękny. Zresztą, nie tylko wzornictwo Munariego jest różne od tego, do czego jesteśmy przyzwyczajeni; także zadania wyznaczone projektantom są nieco inne: „The designer of today re-establishes the long lost contact between art and the public, between living people and art as a living thing”. Grają trąby, drżą góry, artyści-projektanci, otoczeni świetlistym halo zniżają się do poziomu profanów, przekazując im swój święty ogień! Munari był obdarzony naprawdę niezwykłym poczuciem humoru. Design as Art został napisany w 1966 roku. Dwadzieścia trzy lata wcześniej, w roku 1943 Ingvar Kamprad otworzył w szwedzkiej Smalandii pierwszy sklep sieci Ikea. Sześćdziesiąt osiem lat od jego założenia i prawie pięćdziesiąt od pierwszego wydania Design as Art nie ma właściwie żadnej innej firmy, która choćby minimalnie zbliżyła się do ideałów, o których pisał. Jakby tego było mało, coraz częściej słyszę głosy deprecjonujące to, co udało się osiągnąć Szwedom. Rzecz jasna rozumiem, że to, co dostępne dla mas, nie ma prawa być dobre, a najlepszym wykładnikiem dobrego smaku są zera na metce z ceną, sądzę jednak, że snobizm nie musi czuć się zagrożony. Poza nielicznymi wyjątkami nabywca nadal ma zasadniczo dwie drogi – ekskluzywna i bajońsko droga prostota albo tania obfitość kiczu. Nawiasem mówiąc, trudno mi znaleźć jakąkolwiek inną książkę teoretyczną, której autor tak wdzięcznie i ironicznie rozprawiałby się z wizualnym filisterstwem i snobizmem. Bez odpowiedzi i komentarza zostawię za to pytanie, dlaczego lampa zaprojektowana przez Munariego z nylonu i stalowych obręczy w najtańszej wersji kosztuje ponad pięćset dolarów. Z powodu mojej nieukrywanej sympatii dla autora Design as Art pozwolę sobie zrzucić odpowiedzialność za tę sytuację na firmę, która zajmuje się ich produkcją. How One Lives in a Traditional Japanese House Pamiętam, z jakim zachwytem patrzyłam jako nastolatka na nowo powstające budynki, przypominające grube, lśniące chrabąszcze, pełne szkła i czarnego marmuru. Kilka lat wcześniej w miejscu (nadal zresztą obowiązującej) industrialnej estetyki można było oglądać czerwoną dachówkę oraz kolorowe elewacje, które wprost doskonale komponowały się z moimi nowymi, tęczowymi lakierkami i tak tragicznie nie pasowały do niczego poza nimi. Munari załamałby nad nimi ręce. Nad budynkami, nie lakierkami, oczywiście. Ideałem architektonicznym jest dla niego tradycyjne japońskie budownictwo, któremu poświęca osobny tekst. Tekst, jak na tekst przystało, ma tytuł: How One Lives in a Traditional Japanese House. A co jest w środku? Wewnątrz artykułu znajduje się dom, zbudowany z papieru i bambusa, w domu – tylko to, co niezbędne. Ściany są lekkie, można je więc bez problemu przestawiać, a jeżeli jakiś wyjątkowo nieuważny przybysz pobrudzi lub uszkodzi tego typu „mur”, da się go z łatwością i za niewielkie pieniądze wymienić. Mur, nie odwiedzającego; pamiętajmy, że jesteśmy w Japonii, wśród niezwykle taktownych ludzi, którym z pewnością nie przyszłoby do głowy by wymienić gościa, nawet najbardziej nieznośnego, na inny egzemplarz. Kolorystyka tradycyjnego japońskiego budownictwa jedynie na pierwszy rzut oka może wydawać się monotonna. Po bliższym przyjrzeniu się okazuje się, że jej spektrum jest bogate – obejmuje różne odcienie zieleni, brązów i żółci. Autor zauważa, że naturalne materiały, które nie zostają w żaden sposób zabarwione, starzeją się lepiej, podczas gdy te, których kolor zmieniono, prędko brzydną. Pigmenty bledną i utleniają się, a drewno ma skłonność do pękania: „A natural material ages well. Painted material loses its paint, cannot breathe, rots. It has become bogus”. Japoński dom ma jednak jedną, straszliwą wadę – jest delikatny jak ważka, wymaga więc stosownego zachowywania się. Podłoga, składająca się z mat tatami, nie pozwala na rzucanie na nią niedopałków papierosów, nie da się trzaskać drzwiami, uderzenie w ścianę pozostawi w niej dziurę, a każdy brud, czy błoto są od razu widoczne. Munari nie omieszkał podkreślić, jak bardzo jesteśmy szczęśliwi w porównaniu do Japończyków, żyjących w swoich kruchych mieszkaniach. Możemy swobodnie kultywować brak elementarnej ogłady, a nowe generacje tekstyliów, skonstruowanych tak, by nie było widać na nich brudu, radośnie nas w tym wspomogą. Orange, Peas and Rose Trzecim artykułem, który chciałabym polecić waszej uwadze, jest Orange, Peas and Rose z rozdziału Industrial Design. Tekst ten to rzecz wyjątkowa, nawet wziąwszy pod uwagę to, w jak doborowym sąsiedztwie został umieszczony. Pomysł, by potraktować formę, w której zostały zamknięte ćwiartki pomarańczy, kuleczki groszku i pręciki róży, jako rodzaj opakowania, to niezwykle ciekawa koncepcja, tym bardziej, że do ich opisu użyto stosownego języka. Jak wygląda efekt tej roszady? Skórka pomarańczy jest bardziej mięsista, niż kiedykolwiek, groszek sprawia problemy nieprzewidywalnością zawartości opakowania, a róża to pozbawiony funkcji przerost formy nad treścią. Proszę zresztą posłuchać: „Any rational concept of the function of Industrial Design must begin be rejecting the all too common production of objects that are absolutely useless to man. (…) One such object is the rose. The object is very widely produced, and this production often becomes really chaotic in circumstances when the economics of production have been given no serious study at all. The object is formally coherent and pleasantly coloured. It comes in a wide variety of colours, all of them warm. The distribution channels for the sap are well worked out and arranged with great precision; indeed, with excessive precision in the case of those parts which are hidden from view. The petals are elegantly curved, reminding one of a Pininfarina sports car design”. Luxurioursly Appointed Gentlemen's Apartaments Esej o pomarańczy, groszku i róży nie był ostatnim, który uznałam za warty przybliżenia. Pozostał nam jeszcze jeden, szczególnie zabawny oraz ironiczny. To Luxioursly Appointed Gentlemen's Apartaments. Napisany przed laty, nie stracił nic ze swojej aktualności, nie jest to jednak powód do radości, a raczej do rozpaczy. Tekst rozpoczyna się krótkim wprowadzeniem, które wyjaśnia współczesne, zarówno nam, jak i autorowi, rozumienie luksusu. Bynajmniej nie wiąże się on z wygodą; nikt nie wydaje tysięcy na taki banał jak wygoda. Luksus ma mieć jedną, zasadniczą cechę: musi być wystawny i, co zazwyczaj za tym idzie, skrajnie niepraktyczny. Munari przytacza znakomity przykład: złoty telefon, który wręczono Papieżowi. Trudno o większą i bardziej bombastyczną bzdurę. Dalej jest jeszcze gorzej. „Luksusowe urządzenie mieszkania” każdego „gentlemana” opiera się na karkołomnym piętrzeniu kosztownych idiotyzmów, nie mających żadnego uzasadnienia funkcjonalnego. Wymagające długotrwałego polerowania marmury, ułożone na podłodze, zwłaszcza te, znajdujące się przy drzwiach wejściowych, z powodów użytkowych będą musiały być zasłonięte czerwonym, eleganckim dywanem. Dywan – białym materiałem. B i a ł y materiał, tak łatwo się brudzący – folią. Wyliczenia kolejnych elementów przypominają jako żywo te, które pojawiają się u Flauberta przy okazji opisu lektur Emmy Bovary. Piękną pointę, nie tylko tego konkretnego artykułu, ale całej książki, pozostawię projektantowi: „So we enter the house and tread at once on the plastic, but warm in the knowledge that under it is white material and under that the red carpet and under that the marble. And we know, of course, that the marble is very highly polished”.

Podoba mi się główna idea - dzielenia się swoimi umiejętnościami projektowymi jako zawodowy obowiązek etyczny. Za dużo jednak tutaj narzekania, a za mało nadziei i wiary w możliwość zmiany postaw projektantów, przez co nie udało mi się jej skończyć. Przytoczone przykłady, chociaż poparte ilustracjami, są opisane niekiedy dość pobieżnie i nie zawsze wyjaśniają zasadę działania obiektu.

Deyan Sudjicz bada w tej książce relacje między architekturą a władzą, biorąc na tapet współczesną, XX-wieczną architekturę. Książkę zaczynają rozdziały o ww. reżimach, z czego szczególne wrażenie robi opis budynków stworzonych dla Hitlera przez Alberta Speera, najjaskrawiej chyba pokazujących jak architektura może służyć władzy, podkreślać jej potęgę - nawet jeśli jest ona iluzoryczna - onieśmielać politycznych przeciwników. Autor koncentruje się na opisie konkretnych realizacji i ich twórców, podchodząc do nich mocno krytycznie. Błyskotliwie wytyka wady i niedociągnięcia - większość budynków opisanych w tej książce to przykłady złej architektury (wg. Sudjica): dziwnej, brzydkiej, kiczowatej, niefunkcjonalnej, marnotrawiącej przestrzeń - co jest tradycyjnym sposobem na podkreślenie statusu - oraz przepłaconej; wśród nich biblioteki prezydenckie w Stanach Zjednoczonych czy Millenium Dome. Współczesność w ogóle cierpi na modę na budynki-ikony, którymi chce się wyróżniać każde miasto, które na to stać, a które to budynki są projektowane przez wąskie grono architektów-celebrytów, mających "licencję na dziwactwo" - co często kończy się spektakularną klapą… Do realizacji ocenionych pozytywnie, opisanych w Kompleksie gmachu należy budynek parlamentu szkockiego - szkoda, że tych dobrych realizacji jest w tej książce tak mało. Ciekawa książka, pełna faktów i ciekawostek dotyczących współczesnej architektury, pozwalająca inaczej, bardziej świadomie popatrzeć na budynki, które nas otaczają, zrozumieć jakie motywy stoją za ich wzniesieniem. W końcu są one czymś trwałym, co porządkuje przestrzeń, nadaje jej charakteru, daje szansę wytchnienia od chaosu - jak twierdzi autor. Cóż, przynajmniej pozornie, bo wiemy, że zburzenie czegoś i wymazanie go z krajobrazu, jest banalnie proste… Szkoda, że autor bardzo koncentruje się na konkretnych realizacjach architektonicznych oraz ich twórcach, a mało tu refleksji natury ogólnej, podsumowującej to, co z tego wynika. Zabrakło mi też przykładów dobrej architektury (może po prostu te dobre nie pasują do koncepcji, bo nie epatują siłą i pieniędzmi),a narracja w moim odczuciu była trochę chaotyczna - autor swobodnie skacze między różnymi wątkami i nie było to dla mnie czytelne dlaczego akurat wybrał taki, a nie inny przykład, by zilustrować dany problem. Ewidentnie brakuje też zdjęć tych opisywanych budynków. Tym niemniej pozycja godna polecenia - jeśli ktoś jest w stanie ją zdobyć, bo dziś jest to już niełatwe.

Świadomość koloru Propozycja od wydawnictwa d2d, które (do spółki z Karakterem) swoimi polskojęzycznymi wydaniami klasyków teorii projektowania XX wieku ratuje wielu młodych projektantów (i nie tylko) od autorskich, koślawych tłumaczeń na własną rękę, tudzież po prostu od tkwienia w nieświadomości. A świadomość barwy, o jakiej pisze Itten – uduchowiony wykładowca Bauhausu, jest niezaprzeczalnie ważna, szczególnie gdy zdamy sobię sprawę o jej ogromnym wpływie na człowieka w wieku XXI, tak bardzo zdominowanym przez obrazy. Lekura obowiązkowa dla wszystkich twórców sztuk wizualnych, jak i projektantów. Przejrzysta i przystępna w odbiorze (w końcu to d2d!). Całość przeczytane za jednym podejściem – podczas podróży pociągiem. Warto mieć u siebie na półce, wśród innych klasyków teorii (choćby nowego wydania "Punkt, linia i płaszczyzna" Kandinsky'ego, czy "Sztuka i percepcja wzrokowa" R.Arnhaima) tłumaczonych na polski, których będzie, miejmy nadzieję, coraz więcej.

Bardzo się cieszę, że pojawił się kolejny Rem w języku polskim! Czekałam na niego z niecierpliwością. Pozostając pod ogromnym wrażeniem "Delirycznego Nowego Jorku" sięgnęłam po "Śmieciową przestrzeń". Jego tekstom zarzuca się często brak rzetelności, wiarygodności, nadmierną poetykę. Dla mnie to coś zupełnie innego. Jako jeden z nielicznych architektów/urbanistów daje się ponieść wyobraźni, czerpie z niej całymi garściami. Nie traktuje świata przesadnie poważnie, służbowo, przez co jego sądy paradoksalnie wydają się prawdziwsze, trafiają w sedno. Nie chce nikogo zbawiać. Nie stawia niepodważalnych tez, nie ustanawia doktryn. Zamiast tego rozmyśla, rozważa możliwości. Potrafi przyjąć różne punkty widzenia, by jak najdokładniej przeanalizować dany problem. Nie obstaje sztywno przy raz podjętym stanowisku. Dopuszcza możliwość, że to przestrzeń jest mądrzejsza od ludzi, a wszystko, co wydaje się złe, być może jest dla nas zwyczajnie niezrozumiałe. Koolhaas gra z rzeczywistością, zakrzywia przestrzeń, zaszczepia wątpliwości. Prowokuje do myślenia. Pobudza wyobraźnię. Dlatego go cenię.

Jak będę duży to chce być jak Gropius! A taks serio, sam architekt i jego eseje są bardzo inspirujące. Szczególnie do mnie przemawiało to jak opowidał o tym jak edukować na studiach przyszłe pokolenia studentów i to wcale nie studiujących wyłącznie architektury a bardziej kierunki około kreatywne-inżynierskie. Sam temat juz podejscia do architektury, dla mnie tu nie było odkrywczych rzeczy, ale myśle, żę to idealna książka na początek zaznajomienia się hobbystycznie tematem architektury, ubranistyki itd. Są tu bardzo dobre puenty wychwytujące sedno mysli autora (zaznaczone kolorem więc serio trudno je ominąć).

Jeśli ktoś chce lub choć chciał zostać grafikiem, ilustratorem, projektantem, a nawet malarzem, to ten zbiór wywiadów jest dla niego. Można się wiele dowiedzieć, jak w praktyce wygląda życie zawodowe kogoś takiego. Prywatne trochę też. Przy czym ten ktoś częściej jest mężczyzną niż kobietą. Cóż, godzenie pracy z wychowywaniem dzieci nigdy nie jest łatwe, a partnerski podział obowiązków nie jest (jeszcze?) oczywistością w wielu związkach. Szczególnie, gdy oboje są artystami. Co celnie podsumowała Iwona Chmielewska mówiąc, że artyści lubią być skupieni, ale lubią być w tym skupieniu obsługiwani, zwłaszcza artyści mężczyźni.

Książka pięknie wydana. Warto mieć na półce i co jakiś czas do niej zerkać. W książce można znaleźć mądre i praktyczne porady dotyczące szeroko pojętego projektowania. Jedno z ostatnich zdań w książce, które zapadło mi w pamięci: "Płynie stąd wniosek, że nowe rzeczy rodzą się ze sprzeczności, a nie z harmonii."

Książka szczególnie ważna dla kobiet pracujących w zawodach technicznych. Po pokrótce zwraca uwagę na szklany sufit, pokazuje stereotypowe podejście do kobiet o wysokich kwalifikacjach, opowiada o nagrodach świata architektury i wymownym pomijaniu kobiet. Można przeczytać też o sukcesie Hadid, która stanowi wyjątek potwierdzający regułę w świecie osób projektujących budynki oraz dowiedzieć się jak ciężko było stworzyć "Barbie architektkę". Książka krótka, ale pełna treści, oparta na badaniach, z opisami ruchów feministycznych na uczelniach wyższych.

"Na łamanie reguł może sobie pozwolić ten, kto poznał wszystkie reguły". Texty zawarte w publikacji dowodzą, że dyskusja trwała, trwa i będzie trwać jeszcze przez długie lata. Podobnie czeka się na uznanie okazane przez innych. Książka do poczytania od czasu do czasu i to niekoniecznie w prezentowanej kolejności artykułów.

Bogata w treść, Graham nie gwiazdorzy i wszystko jest napisane przystępnie, a jednak trudno nie podziwiać jego szerokiej wiedzy i łatwości splatania wątków dotyczących historii, architektury, polityki, jednym słowem wszystkiego co wpływało na całokształt tych wizji miast wyśnionych, które opisuje.