Handel chłopami pańszczyźnianymi był zjawiskiem powszechnym. Sprzedawano ludzi na jarmarkach, przegrywano w karty, licytowano za długi. Nie liczono się przy tym z niczym, rozdzielając rodziny, bliskich.

Przeciwstawienie Rosji Zachodowi było jednym z zasadniczych punktów oficjalnej teorii ludowości.

Ustawa z dnia 7 sierpnia 1845 r. zabraniała zatrudnienia w nocy dzieci poniżej 12 lat. Ponieważ jednak prawodawca nie przewidział żadnych kar za naruszenie owej ustawy, nie miała ona żadnego znaczenia praktycznego, nie znalazła się nawet w Zbiorze Praw, utonęła w Pełnym Zbiorze Praw, wkrótce o jej istnieniu zapomniano zupełnie.

Najczęściej stosowanym w przedsiębiorstwach opartych na pracy przymusowej była tzw. praca brat na brata, kiedy robotnicy pracowali bez wynagrodzenia, dzieląc się jak gdyby na dwie zmiany, z których jedna pracowała w przedsiębiorstwie, druga zaś na roli i na odwrót.

Buntowali się chłopi zatrudnieni w pańszczyźnianych manufakturach, żądając powrotu na rolę, "kabalni" robotnicy, występując, aby płacono za pracę im samym, a nie właścicielom ziemskim.

Jedynym celem studiów - mówił Mikołaj I - winno być nauczenie młodego człowieka lepszego wykonywania swoich obowiązków służbowych; z punktu widzenia państwowego szkoła wyrządza czasami więcej szkody niż pożytku; ucząc chłopów czytać umożliwia im poznanie złych książek".