Winda nie dzia­ła­ła śred­nio trzy mie­sią­ce w roku. Niby wy­pro­du­ko­wa­na w Niem­czech, a dzia­dow­ska była zu­peł­nie po pol­sku.

A po cóż to tak się ob­rzu­cać nie­po­trzeb­ny­mi zwie­rze­nia­mi? Ta­jem­ni­ca za­wsze jest cie­kaw­sza!”.

Ego­ist­ka była ze mnie po­twor­na, le­d­wie pa­no­wa­łam nad swo­imi szpet­ny­mi ce­cha­mi cha­rak­te­ru.

– Męż­czyź­ni są z re­gu­ły tchórz­li­wi – po­wie­dzia­łam z prze­ko­na­niem. – Jak nie muszą, to nie mówią.

(...) moja matka nie na­le­ża­ła do wy­lew­nych ko­biet, wię­cej nawet, była zimna jak kawał kry, co pły­nie po rzece na wio­snę.

– A co lu­dzie po­wie­dzą? – wes­tchnę­łam. – Mój Boże, jak się ma tyle lat co ja i jest się o krok od sądu osta­tecz­ne­go, to osądy ludz­kie na­praw­dę nic nie zna­czą.

Jego pie­nią­dze, jak każde duże pie­nią­dze, przy­cią­ga­ły róż­nych ludzi, bar­dziej lub mniej zna­nych, a mój syn ubo­le­wał nad tym, że to nie do niego się garną te znane twa­rze, ale do jego for­tu­ny.

Było mi przez chwi­lę przy­kro, że taką nie­winną de­cy­zją zmar­twi­łam swoje dobre dzie­ci. Słowa o śmier­ci nie ro­bi­ły na mnie wra­że­nia. Na śmierć cze­ka­łam już od ja­kie­goś czasu jak na po­ciąg, który się wpraw­dzie spóź­nia, ale już go za­po­wia­da­ją przez me­ga­fon.

Słowa „ko­cham” nie wy­po­wia­da­ło się na pol­skiej wsi, kiedy byłam mała. Było to słowo ta­jem­ni­cze, za­strze­żo­ne dla po­etów, ludzi do­brze uro­dzo­nych, ele­ganc­kich pań i panów z mia­sta. Nie wy­obra­ża­łam sobie, że można by go było uży­wać ot tak. Na wsi lu­dzie co naj­wy­żej „byli za sobą”, a potem się zaraz że­ni­li, o mi­ło­ści nikt nie wspo­mi­nał.

Ja ze swej stro­ny za­pew­ni­łam, że moja forma wręcz wy­śmie­ni­ta. Skła­ma­łam, nie przy­zna­łam się, że mnie chro­nicz­ne zmę­cze­nie prze­śla­du­je, jak szyb­ko po­chy­la­łam się ku ziemi. Życie wy­cie­ka­ło ze mnie jak krew z ran­ne­go zwie­rza­ka.

Coś było nie­po­ko­ją­ce­go w tym po­śpie­chu, z jakim dzia­ła­ła, zda­wa­ło mi się, że ten cały oże­nek to ra­czej uciecz­ka od cze­goś niż po­dróż do­kądś.

Czer­pa­ła jakąś prze­dziw­ną sa­tys­fak­cję z faktu, że jej się nie wie­dzie, a jej brat wszyst­ko, czego do­tknie, za­mie­nia w złoto. Ob­no­si­ła tę swoją nie­za­rad­ność fi­nan­so­wą ni­czym tro­feum, na­po­mi­na­jąc oto­cze­nie, że nie trze­ba wiel­kich pie­nię­dzy, żeby być szczę­śli­wym.

Jej te­ścio­wa, ze świe­żą on­du­la­cją na si­wych wło­sach, ro­bi­ła wra­że­nie osoby dawno zmar­łej, lecz dzi­siaj zmar­twych­wsta­łej. W opi­nii Poli miała sto lat, ob­no­si­ła dum­nie twarz po­kry­tą pa­ję­czy­ną. Gdyby miała wnuki, stra­szy­ła­by je przed snem samym tylko wy­glą­dem.

Świa­tło świec sprzy­ja­ło ko­bie­tom, bez­li­to­sna ja­sność po­ran­ka ujaw­nia­ła ich praw­dzi­wy wiek, za­smu­ca­jąc mi­lio­ny pań na całym świe­cie.

Pola w wieku czter­dzie­stu ośmiu lat czas za­li­cza­ła do naj­cen­niej­szych to­wa­rów, miała pełną świa­do­mość jego prze­mi­ja­nia.

Nie są­dzi­łam, że na stare lata moja to­le­ran­cja zo­sta­nie wy­sta­wio­na na próbę. Prze­cież co in­ne­go wy­po­wia­dać się w to­wa­rzy­stwie na temat rów­no­ści, za­pew­niać przy oka­zji spo­tkań ro­dzin­nych, że nie ma się ab­so­lut­nie nic prze­ciw­ko Żydom, Mu­rzy­nom, mu­zuł­ma­nom, ho­mo­sek­su­ali­stom i ate­istom, a co in­ne­go po­chwa­lić wybór wnucz­ki, która chce udo­wod­nić, że istot­nie ra­sist­ką nie jest.

Wszy­scy huczą, że czar­ni to tacy lu­dzie jak my, że geje są zwy­kły­mi oby­wa­te­la­mi, że nie­peł­no­spraw­ni są wśród nas, ale nikt nie chce, żeby czar­ny czy ho­mo­sek­su­ali­sta był jego są­sia­dem, mało, nawet Ukra­iń­ca czy Wiet­nam­czy­ka sobie nie życzą w swoim mie­ście, nie mó­wiąc już o Cy­ga­nach czy Ży­dach.

– Teraz są inne czasy, pani Tosiu! – mówił jasno i rze­czo­wo. – Ja oso­bi­ście nie mam żad­nych uprze­dzeń ra­so­wych, wprost w gło­wie mi się nie mie­ści, jak ilość pig­men­tu w skó­rze może świad­czyć na nie­ko­rzyść czło­wie­ka.

Bo ja bym przy­kla­snę­ła wszyst­kim mie­sza­nym mał­żeń­stwom, szcze­rze, bez mru­gnię­cia okiem, ale nie temu mojej wnucz­ki.

– Jak to jest, pani są­siad­ko – Jacek ode­zwał się nagle cał­kiem przy­tom­nie – że jedni sobie żyją w luk­su­sie, nie cho­ru­ją, szam­pa­na żło­pią, ładne dzie­ci pło­dzą, a inni mają prze­sra­ne od uro­dzin do śmier­ci? Bez dnia wy­tchnie­nia. Kto tym rzą­dzi?

Kiedy wy­je­chał, zro­bi­ło mi się bar­dzo smut­no, bo zda­łam sobie spra­wę, że oto za­czął się pro­ces od­da­la­nia, nasze drogi już nigdy się nie zejdą. Za­czy­na­li­śmy swoje do­ro­słe życia, po­dą­ża­jąc w dwóch róż­nych kie­run­kach, innym kro­kiem mie­li­śmy iść przez świat, inne mieć tę­sk­no­ty i po­trze­by.

Wszyst­ko, co do­sta­wa­łam od Poli, cho­mi­ko­wa­łam w rę­ka­wicz­ce, którą mi kie­dyś spre­zen­to­wa­ła. Do­mi­no­wa­ło my­śle­nie mojej mamy, że „czar­na go­dzi­na” może przyjść w każ­dej chwi­li, a prze­zor­ny czło­wiek musi być na nią go­to­wy.

Byłam prze­ko­na­na, że osoba wy­po­wia­da­ją­ca słowo mi­łość po­dej­mo­wa­ła po­waż­ne zo­bo­wią­za­nie, skła­da­ła de­kla­ra­cję, z któ­rej wy­co­fać się nie­ła­two. Dziś wszyst­kie media za­chę­ca­ją nas do uży­wa­nia słowa mi­łość. (...) Z tego sza­sta­nia sło­wem nie wy­ni­ka­ło jed­nak nic do­bre­go. Stra­ci­ło całą magię i moc, nie zna­czy­ło wiele, cza­sa­mi w ogóle ozna­cza­ło tylko ja­kieś nie­okre­ślo­ne bli­żej, chwi­lo­we przy­wią­za­nie jed­nej osoby do dru­giej.

Kiedy od­cho­dzą ro­dzi­ce, te­ścio­wie, po­ko­le­nie wyżej, nasz wła­sny pro­ces sta­rze­nia nagle przy­spie­sza. Za­czy­na bra­ko­wać tej po­dusz­ki bez­pie­czeń­stwa, war­stwy ochron­nej, z wolna rodzi się świa­do­mość zbli­ża­ją­cej się wła­snej śmier­ci, tego, że wszyst­ko, dobre czy złe, może czło­wie­ka w życiu minąć, tylko nie śmierć.

Wy­da­wa­nie dziec­ka na świat jest czymś pięk­nym w książ­kach czy roz­mo­wach, w rze­czy­wi­sto­ści to wiel­ka męka, ból, pot, łzy zmę­cze­nia, złość na matkę na­tu­rę, że nie pod­su­nę­ła in­ne­go roz­wią­za­nia. Wal­de­mar śmiał się gło­śno, kiedy py­ta­łam, dla­cze­go ko­bie­ta nie mo­gła­by wy­sia­dy­wać jaja jak kura za­miast nosić dziec­ka w brzu­chu.

Przy­pa­dek to jed­nak wiel­ki, silny stwór, jak mu po­trze­ba, cza­sem znów lekki jak mo­ty­lek, kiedy mu się o de­li­kat­ność roz­cho­dzi. Prze­bie­ra się, prze­miesz­cza, wszyst­ki­mi rzą­dzi, wodzi nas za nosy, od prawa do lewa.

Po­mył­kę można po­peł­nić, ale nie można w niej tkwić, po­ucza­ła mnie w li­ście.

Coś się koń­czy, coś się za­czy­na, stru­mie­nie czasu płyną – po­wie­dzia­ła z no­stal­gią w gło­sie. – Śmierć z ży­ciem za­wsze mija się w drzwiach.

Za­mar­twia­nie się było jed­nym z naj­bar­dziej cza­so­chłon­nych oraz wy­cień­cza­ją­cych zajęć eme­ry­ta.

Nie da się ani dzie­ci, ani wnu­ków ko­chać tak samo. Nie mówię, że jedno dziec­ko kocha się mniej, ale z pew­no­ścią kocha się je ina­czej wbrew temu, co twier­dzą wszyst­kie matki świa­ta. To samo do­ty­czy­ło wnu­cząt.