Wygnany gdzieś dalej, gdzie by mi może było bezpieczniej - nie wyżyłbym... Sunt lacrimae rerum - przywiązują miejsca, wiążą groby, ciągnie powietrze i ten dulcis fumus patriae, który ja czuję we wszystkich wyziewach tej ziemi.

Wiem to, że człowiek miarą maleńką, powszednią, losów swoich sprzężonych z losami ogółu rozmierzać nie ma prawa, ani się skarżyć na nie. Mimo woli jednak egoizm, z którego się nikt otrząsnąć nie może, budzi się i szepcze: com ja zawinił? Jedna tylko chrześcijańska wiara ma na to odpowiedź. Żadna filozofia nie rozwiązuje tego pytania inaczej jak topiąc go w ogromie niezrozumiałych kataklizmów, w chaosie atomów... Katechizm po prostu odpowiada: Bóg cierpieniem próbuje człowieka i zsyła je nawet wybranym; walczyć z nim - zadanie nasze...

Kto zna kraj nasz i jego obyczaj, wcale się temu dziwować nie będzie: nigdy u nas tajemnicy utrzymać nie umiano, a pewne poczucie godności własnej i wiara w ludzi najmocniej zasznurowane otwierała usta. Przychodziła zawsze chwila serdeczności, wywnętrzenia, w której serce się otwierało. Nic też łatwiejszym nie było nad podsłuchanie nas i wybadanie. Wszystkośmy robili jawnie i głosili najniebaczniej, ale rycersko.