„Bracia Karamazow” – kultowa powieść podstawą nowej superprodukcji serwisu Audioteka

Fiodor Dostojewski, rosyjski pisarz, filozof i myśliciel, niezmiennie uchodzi za jednego z najbardziej wpływowych powieściopisarzy światowej literatury. Urodzony w Moskwie, a zmarły w Petersburgu XIX-wieczny artysta w swoich pracach poruszał tematy istotne i prowokujące, które pozwoliły zastanowić się nad istotą człowieczeństwa. Początkowo zarabiał jako tłumacz, jednak już pierwsza powieść Dostojewskiego, czyli „Biedni ludzie”, przyniosła sukces i uznanie ze strony krytyki i czytelników. Autor niezapomnianej „Zbrodni i kary”, „Idioty” czy „Biesów” w swojej twórczości zgłębiał analizę psychologiczną, realizując dzieła realistyczne, przez co wyjątkowo sugestywne. W podobnym kluczu zostało stworzone słuchowisko na bazie „Braci Karamazow”, za które odpowiedzialny jest zespół serwisu Audioteka. Kultowa powieść Dostojewskiego została odczytana jako wielowątkowe i niezmiennie aktualne dzieło.

„Bracia Karamazow” – wielka literatura podstawą unikalnego projektu

Ostatnia i najdojrzalsza powieść Fiodora Dostojewskiego, która wciąż pozostaje aktualna dla czytelników na całym świecie. Tak charakteryzowane jest dzieło pod tytułem „Bracia Karamazow”. Książka opisuje historię ojcobójstwa, w którą w różnym stopniu są zamieszani wszyscy synowie zamordowanego człowieka. Powieść koncentruje się na psychologicznych pobudkach kierujących bohaterami. Tym samym tropem podążają twórcy dźwiękowej adaptacji przygotowanej dla serwisu Audioteka, którym ewidentnie zależało na tym, aby jak najwierniej oddać ducha literackiego pierwowzoru. Reżyserią, montażem oraz udźwiękowieniem zajął się Krzysztof Kiczek. W pierwotnej wersji scenariusz do słuchowiska liczył ponad 1200 stron. Prawdziwie monumentalna praca wymagała odpowiedniej wrażliwości i artystycznego zmysłu.

„Praca nad takim tekstem, który jest klasykiem literatury, to oczywiście wielka przyjemność, ale również odpowiedzialność” – podkreśla Krzysztof Kiczek, któremu udało się jednak nie tylko zapanować nad kompozycją przekładu całego tekstu, ale również wydobyć najbardziej interesujące motywy zapisane w prozie Dostojewskiego. Rosyjski pisarz na pisanie powieści przeznaczył ponad dwa lata (lipiec 1878 – listopad 1880), czego efektem stało się uznanie wśród artystów i czytelników. „Braci Karamazow” traktuje się zresztą jako swoistą kulminację twórczości cenionego literata, co doskonale oddał zespół artystów realizujących projekt dla Audioteki. W projekcie udział wzięło wiele uznanych aktorek i aktorów, między innymi Anna Kuzik jako Katarzyna Iwanowna, Andrzej Grabowski jako Starzec Zosima czy Grzegorz Przybył jako wiceprokurator Hipolit Kiryłowicz.

Aktorski kunszt i talent do narracji, czyli dźwiękowa opowieść

Historia opowiedziana w „Braciach Karamazow” została ujęta – zarówno przez Dostojewskiego, jak również Krzysztofa Kiczka – w bardzo plastyczne ramy powieści psychologicznej. W dźwiękowej adaptacji możemy wsłuchać się w analizę motywacji, jakimi kierują się bohaterowie utworu. „Bracia Karamazow” to dramatyczne losy trzech synów Fiodora Pawłowicza, których ponownie złączy tragedia: zabójstwo ojca.

Co ciekawe, wybór ojcobójstwa jako centralnego wątku powieści był inspirowany spotkaniem Dostojewskiego z niejakim Ilińskim na Syberii. Historia jest o tyle wstrząsająca, że mężczyzna, jak się później okazało, odbywał karę za zbrodnię, której nie popełnił. Iliński był de facto pierwowzorem książkowego Dymitra Karamazowa, w którego w słuchowisku brawurowo wcielił się Michał Rolnicki.

Warto zwrócić uwagę, że pierwsze notatki związane z pierwotnym kształtem „Braci Karamazow” Dostojewski poczynił już w kwietniu 1878, a jednym z ważniejszych czynników, które wpłynęły na pisarza, była szczególnie prowokująca myśl filozoficzna Nikołaja Fiodorowa. Rosyjski filozof prawosławny, prekursor transhumanizmu w filozofii, uważał, że zbawienie może nastąpić na Ziemi poprzez synów potrafiących odkupić grzechy swych rodziców. I tym właśnie jest jeden z głównych motywów powieści, która została przekształcona w formułę słuchowiska.

Uniwersalne motywy i autentyczność historii w projekcie Audioteki

Autentyczność historii, zróżnicowane tonacje emocjonalne, to zasługa aktorskiego zespołu – artystów, którzy w doskonały sposób zrozumieli, a następnie zreinterpretowali bohaterów Dostojewskiego. Synowie Fiodora Karamazowa od samego początku borykali się bowiem z różnego rodzaju problemami moralnymi i życiowymi, które rozbijają świat rodzinnych wartości. Dariusz Chojnacki jako Iwan Fiodorowicz Karamazow, Bartłomiej Błaszczyński pod postacią Aleksieja Fiodorowicza Karamazowa, wspomniany wcześniej Michał Rolnicki, czyli Dymitr Fiodorowicz Karamazow, odtworzyli obraz dzikich namiętności i uniwersalnych dylematów, nad którymi zastanawiał się Dostojewski.

Narratorem opowieści w wersji Audioteki jest Radosław Krzyżowski, który podkreśla, że „Bracia Karamazow” to historia skomplikowana, wielowątkowa i polifoniczna, co tylko podkreśla rozmach dźwiękowej adaptacji. Powieść, która została rozpisana na dwanaście części oraz epilog, za sprawą Audioteki zyskała nowy wymiar. Doświadczenie literackie zostało zwielokrotnione przez rekonstrukcję XIX-wiecznego świata, który żyje za sprawą odgłosów codzienności. Zachowana została natomiast przejmująca wymowa powieści Dostojewskiego. Pytanie o prawo moralne – które zostaje jednak kwestionowane, refleksje na temat boskości i człowieczeństwa, oczywiście winy i kary, to kluczowe zagadnienia dla zrozumienia sensu „Braci Karamazow”.

„Bracia Karamazow” – nowe odczytanie klasycznej powieści mistrza

Czy możemy przeciwstawić się dziedzictwu naszych przodków? Jak zdefiniować istotę człowieczeństwa? Czy wolna wola to dar? A może jednak przekleństwo? Fiodor Dostojewski prowokuje do pytań, na które odpowiedzi możemy znaleźć w „Braciach Karamazow”. Zarówno w klasycznej formie literackiej, jak również we współczesnej adaptacji dźwiękowej – zrealizowanej z rozmachem, niezwykłą kunsztownością, a równocześnie oddaniem duchowego przesłania rosyjskiego mistrza.

„Każdy z nas posiada w sobie właściwie wszystkie postacie z prozy Dostojewskiego. Jest w stanie zabić, kochać na zabój, być bardzo dobrym i bardzo złym” – podkreśla Dariusz Chojnacki, czyli Iwan Karamazow. Wydaje się, że to właśnie esencja największych powieści, literackich dzieł, które są ponadczasowe i uniwersalne. A tak jest właśnie bez wątpienia za sprawą „Braci Karamazow”.

Wybitna historia Fiodora Dostojewskiego doczekała się brawurowo zrealizowanej wersji dźwiękowej, w której bohaterowie – a wraz z nimi czytelnicy – muszą zastanawiać się nad ostatecznymi sprawami z naszej codzienności. Co sprawia, że przekraczamy granice dobra i zła? Gdzie upatrywać przyczyny rodzącego się szaleństwa? Odwieczne dylematy, takie jak istnienie Boga oraz ateistyczna wizja rzeczywistości, próba zdefiniowania prawdziwej miłości i szukanie sensu życia. Oto „Bracia Karamazow”. Choć Dostojewski zmarł niedługo po publikacji swojej słynnej powieści, to jego bohaterowie żyją za sprawą nowych wersji kultowego dzieła.

Posłuchaj Księgi Pierwszej „Braci Karamazow” opracowanej przez zespół Audioteki

Powieść „Bracia Karamazow” jest w całości dostępna do wysłuchania w usłudze Audioteka Klub. Audiobook trwa 38 h i 28 minut.

Artykuł sponsorowany