W Pasie Rdzy

Od drugiej połowy XX wieku region zaczął podupadać w wyniku globalizacji, przenoszenia produkcji za granicę, automatyzacji i spadku zapotrzebowania na stal. Fabryki zamykano, bezrobocie rosło, a wiele miast popadło w kryzys gospodarczy i demograficzny. Pas Rdzy stał się symbolem deindustrializacji, ale też miejscem odradzających się inicjatyw lokalnych: inwestycji w szkolnictwo, nowe technologie, sztukę i rewitalizację przestrzeni miejskiej. Współcześnie jest więc zarówno świadectwem upadku przemysłu, jak i laboratorium przemian społeczno-ekonomicznych w Stanach Zjednoczonych.

„Królikarnia” Tess Gunty opowiada o mieszkańcach Vacca Vale, fikcyjnej miejscowości położonej właśnie w Pasie Rdzy. Akcja książki koncentruje się przede wszystkim na mieszkańcach tytułowego osiedla, gdzie ściany są cienkie jak tektura i wszędzie biegają myszy. Główną bohaterką wydaje się być Blandine Watkins, która jest bardzo zainteresowana średniowiecznymi świętymi, a szczególnie Hildegardą z Bingen. Jednakże nie tylko ona jest w tej powieści ważna, gdyż bohaterów jest wielu, a każdy z nich ma coś do powiedzenia.

Autorka snuje więc swoją opowieść o samotności, odczuwanym lęku, braku perspektyw na lepsze jutro. W Vacca Vale ludzie jedyne co dziedziczą, to zachowania autodestrukcyjne. Ta mała mieścina jest przykładem upadku amerykańskiej prowincji. Zwijanie się przemysłu powoduje stopniową degradację. Próby ratowania mogą zakończyć się powodzeniem, ale w takich działaniach nie chodzi o to, aby pomóc biednym. Władze chcę ich po prostu wyprzeć i wpuścić turystów oraz bogaczy. Przeczekać, aż sami się stoczą, a w ich miejsce zaprosić majętnych ludzi, którzy chętnie zamieszkają w nowo wybudowanych osiedlach.

Tak więc Blandine, osiemnastoletnia mistyczka z Vacca Vale, i jej krucjata skazane są na porażkę. Historia uczy nas, że postępu nie da się uniknąć. Można go jedynie spowolnić. Celem powinna być współpraca, a nie wyzysk. Bohaterowie jednak nie do końca potrafią to zrozumieć. W ich świecie liczy się tylko przetrwanie kolejnego dnia. Nie ma miejsca na długofalowe planowanie. Utknęli w matni i biernie czekają, aż ich los sam się odmieni. Dlatego też w „Królikarni” puenta jest okrutna. Klasa niższa, niczym te długouche zajęczaki, wciąż będą się namnażać, robić swoje, bez szans na przełamanie cyklu.

W książce Tess Gunty każdy jest sam. Więzi międzyludzkie uległy rozpadowi, jak wiele miejscowości w Pasie Rdzy, a przyszłość jawi się dla jednostek tragicznie. W tej smutnej mozaice nie ma nadziei. Warto jednak sięgnąć po tą pozycję, zwłaszcza, jeżeli ktoś uważa, że Ameryka to dwudziestopierwszowieczna utopia. Póki co zaczynam sądzić, że to kraj trzeciego świata z bardzo dobrym PR-em.

Michał Wnuk