Marek Wierzbicki

Przeczytałem książkę „Bataliony harcerskie w Powstaniu Warszawskim” i chciałbym podzielić się swoimi odczuciami na temat tej zacnej publikacji. Prezentowana książka jest częścią większego projektu, w którego skład wchodzą również: film edukacyjny, wystawa, koncert oraz gra miejska. Za tym wszystkim stoi Towarzystwo Projektów Edukacyjnych, a całość znakomicie wpisuje się w obchodzoną w tym roku okrągłą 80 rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Recenzowana książka to w zasadzie album – katalog historyczny przedstawiający dzieje harcerskich batalionów oraz życiorysy ich dowódców. W książce autorzy przedstawili cztery powstańcze oddziały z harcerskim rodowodem. Niektórzy czytelnicy słyszeli pewnie o batalionie „Zośka” i baonie „Parasol”. Bardzo możliwe, że znana jest bogata historia tych oddziałów, niezwykłe akcje w czasie niemieckiej okupacji i powstańczy szlak bojowy w składzie zgrupowania „Radosław”. Do legendy walki z Niemcami przeszły: akcja pod Arsenałem, wyrok na Kutscherę, obrona cmentarzów wolskich, przebicie do Śródmieścia, czy też walki na przyczółku czerniakowskim. Ale nie mniej interesujące są rozdziały o dwóch innych harcerskich batalionach: „Gustaw” – Harnaś” oraz „Wigry”. Ja osobiście z prawdziwą przyjemnością poznałem dzieje powstania tych jednostek, ich udział w powstańczych walkach oraz biogramy ich dowódców i znaczniejszych żołnierzy. Obok przedstawionych dziejów oddziałów, w narrację umiejętnie wpleciono relacje bezpośrednich świadków opisywanych zdarzeń. Publikacja na tym znacznie zyskuje, a tekst staje się bardziej popularny i jest łatwiej przyswajalny dla szerokiego grona odbiorców. To gotowy produkt dla młodego pokolenia, który może zachęcić młodzież do zgłębiania historii Powstania Warszawskiego. Sensacyjnie wybrzmiewają opisy np. przechodzenia kanałami, bezpośrednich starć zbrojnych, czy też dramatycznych wydarzeń przy wybuchu niemieckiego nosiciela ładunków wybuchowych na Starówce w dniu 13 sierpnia 1944 roku. Te ostatnie było moim zdaniem chyba najbardziej wstrząsające z całej publikacji. Mam też drobne uwagi do książki. W jednym miejscu jest podane, że do Powstania dołączyli wszyscy uwolnieni z „Gęsiówki” żydzi. Ja nie znalazłem potwierdzenia tego – naturalnie, że wszyscy uwolnieni znaleźli się na obszarze opanowanym i kontrolowanym przez powstańców, a do oddziałów dołączyło wielu (do oddziałów liniowych, ale też do grup pomocniczych, tzw. zaplecza). Ale czy byli to gremialnie wszyscy? Moim zdaniem raczej nie. W innym miejscu w opisie przebicia ze Starówki do Śródmieścia jest mowa o ukrywaniu się oddziału z „Zośki” w piwnicach Pałacu Zamojskich. Dziś wiemy, ze były to piwnice budynku przy ówczesnej ul. Alberta I króla Belgów, obecnie ul. Niecała. Przy historii wybuchu tzw. „czołgu-pułapki” na ul. Kilińskiego, niemiecki ciężki transporter ładunków wybuchowych Borgward IV jest mylnie nazwany Goliatem. Ale to szczegóły. Wydana praca jest bogato ilustrowana archiwalnymi zdjęciami czarno-białymi, mapami i rysunkami, co dodaje kolorytu, ale i autentyczności opisywanych zdarzeń. Wolumin został oprawiony w miękką okładkę ze skrzydełkami. Należy jeszcze podkreślić ponadpokoleniowe przesłanie książki: harcerze nawet w czasach wojny i okupacji sprostali zadaniu i stanęli do nierównej walki o wolność każdego obywatela RP i niepodległość Polski. Ze swej strony bardzo wysoko oceniam tę książkę i zachęcam do lektury. Naprawdę warto. Tytuł: Bataliony harcerskie w Powstaniu Warszawskim. Autorzy: Bolesław Bezeg, Grzegorz Skrzeczyński, Katarzyna Utracka, Marek Wierzbicki. Wydawca: Towarzystwo Projektów Edukacyjnych Rok wydania: 2024 ISBN: 9788367848275 Stron: 252 Cena: - Ocena recenzenta: 8/10