Wierna rzeka

Jest to - jak w związku z innym utworem napisze Żeromski - "klechda domowa w ciemną noc szeptana dygocącymi wargami przez tych, co widzieli, dzieciom...". Pisarz zamknął akcję utworu w wąski kręgu niewielkiej ilości postaci, w zniszczonym, w zapadłym dworku szlacheckim ziemi kieleckiej nad niewielką rzeką Łośną, która zyskała tu piękną nazwę "wiernej rzeki". I w tej szczupłej powieści poświęcił wiele miejsca wnikliwej analizie najbardziej osobistych uczuć dwojga ludzi, opisom postaci, krajobrazu, domu. Przede wszystkim zaś - i tu obserwujemy wieli triumf pisarski Żeromskiego - "Wierna rzeka" jest artystycznym obrazem powstania styczniowego, trafnie akcentującym jego centralną sprawę - związek walki o wyzwolenie narodowe z walką o wolność chłopa polskiego.