Niektórzy spośród was wyrzucali mi jako zbrodnię stworzenie tego świata i przeklinali mnie sercem i ustami za to dzieło moje - a ja nie odpłacałem im przekleństwem, gdyż kochałem najwięcej tych między wami, którzy zmagali się ze mną, twarzą w twarz, jak ów Grek z Kaukazu albo Hus, stawiając ich ponad tych małodusznych pochlebców, którzy liżą stopnie mych ołtarzy i żują sobacze modły pod sklepieniami moich domów.

Legendy przesadzają i zniekształcają, lecz rzadko kiedy tworzą z niczego. Z bańki mydlanej, która jest niczym, można wydobyć kropelkę tłustej wody, a ze zbioru podejrzanych tradycji jakiś szczególik prawdy.

Prawdziwe sprzeczności spotyka się raczej w umysłach przeciętnych, w wielkich bowiem — pozornie przeciwstawiające się sobie tendencje i kierunki współpracują i wzajemnie się uzupełniają.

Poglądy sprzeczne w głowach ograniczonych mieszczą się tylko z trudem, a zderzając się ze sobą z konieczności, pozostają do końca istotną kontradykcją. W umysłach głębokich, żywych i szerokich wszystkie przeciwieństwa pracują nad wytworzeniem bogatej wizji, aż wreszcie łączą się harmonijnie w wielkiej syntezie, anulującej ich sprzeczności.

I niekiedy znużony nieszczerymi utyskiwaniami waszymi, znużony mechaniczną waszą obłudą, czuję gorętszy napływ miłości raczej dla tych, którzy bluźnią głośno przeciw mnie. Czyż w nich, jeśli wierzą, nie więcej jest odwagi, nie więcej szczytności niż we wszystkich bigotach świata? I być może oni - bluźniercy - głębiej patrzą we mnie i więcej widzą?

Któż bowiem mógłby stać nade mną? Chyba jakiś Bóg inny, Bóg doskonalszy i bardziej boski ode mnie? Jest że to możliwe i podobne do pomyślenia? A czemużby nie? Przeklęty duch daje do myślenia... Czyliż te same pobudki, które ludzi doprowadziły do wiary we mnie, nie mogłyby przywieść mnie do uwierzenia w jakiegoś Boga innego?