Światło X

Ucieczka przed transgresją Strefy zaprowadziła Kontrolera najpierw niemal na oślep, byle dalej od tego niepojętego zagrożenia. Ochłonąwszy z pierwotnego lęku, Rodriquez zawrócił i odszukał jedynego łącznika ze Strefą. Ptasi Duch, antropomorficzna kopia Biolożki, wprowadza Kontrolera do Strefy i jest jego przewodnikiem w wędrówce ku anomalii topograficznej. To tam bije świetliste serce (to najbliższy odpowiednik w ludzkim systemie pojęć) tego, co odkształca rzeczywistość i mieszkańców Zapomnianego Wybrzeża.

W Strefie Kontroler szuka sensu jej istnienia i działania, a przynajmniej tak uważa. Ptasi Duch prowadzi go ścieżkami Strefy, delektując się rzeczywistością, jak gdyby nic się nie stało. Zjawiska, stworzenia, głosy Strefy, są dla niej czymś naturalnym, bo jest przecież jej emanacją. Dla Kontrolera wejście do Strefy, przeprawa na Wyspę Klęski (Strefa objęła część Zapomnianego wybrzeża, obszar przybrzeżny z cieśniną oddzielającą Wybrzeże od Wyspy Klęski i samą wyspę – przyp. recenzenta) i wszystko w jej wnętrzu, są bodźcami nieustającego lęku i postępującego oszołomienia narastającą mgłą niezrozumienia. Dla obojga zaskoczeniem jest natomiast spotkanie Wicedyrektorki Grace na Wyspie Klęski, choć akurat ona z całej trójki zachowuje się i myśli najbardziej racjonalnie. Kulminacja wędrówki tych trojga nastąpi po powrocie z Wyspy, wewnątrz anomalii – jądrze odkształcenia rzeczywistości.

Odmienny plan śledzimy w notatkach i codzienności Latarnika. Przed spokojną posadą w Latarni, Saul Evans był kaznodzieją i powiernikiem spraw duchowych parafian. Od tamtego życia uciekł na Zapomniane Wybrzeże, szukając wyciszenia i spokoju jako Latarnik. Odnalazł też radość życia w związku z Charliem. Latarnia stała się dla Saula ostoją i kotwicą w budowaniu życia od nowa, azylem dla nowego związku. Skupiony na tym nie dostrzega przemiany otoczenia i siebie. Powolna, jakby pełzająca, transformacja zmienia jego percepcję rzeczywistości. Tempo życiowej aktywności Saula zwalnia niepostrzeżenie, a narastająca manifestacja Strefy przekształci go całkowicie. Pozostawi tylko słowa na stronach jego pamiętnika, ekspresję strumienia świadomości na ścianach zejścia do anomalii i pozazmysłowy, hipnotyczny przymus spisywania raportów przez członków ekspedycji badawczych. Tak powstawała Strefa – niezauważalnie, jakby na skraju pola widzenia, ale jednocześnie wszędzie wokół Latarni.

Opowieść Dyrektorki, zaginionej uczestniczki dwunastej wyprawy badawczej do Strefy, to jeszcze jeden plan „Afirmacji”. Najpierw jest to relacja z przygotowań do dwunastej wyprawy badawczej, przeplatana wtrąceniami o intrygach i swoistej grze prowadzonej przez Centralę nadzorującą ośrodek Southern Reach. Cel i motywy zorganizowania wyprawy dwunastej pozostają w tej relacji niejasne, trudno odczytać ich znaczenie dla badań Strefy. Chaos poznawczy wzmaga Lowry – członek pierwszej wyprawy i jedyny, który przeżył wyjście ze Strefy. To były nadzorca i członek kierownictwa ośrodka, a obecnie wysoko postawiony w strukturze Centrali. Po zaginięciu w Strefie, opowieść Dyrektorki poznajemy ze stron pamiętnika spisanego przez nią na Wyspie Klęski. Strefa przemieniła Dyrektorkę równie powolnie i niepostrzeżenie, ale inaczej niż Latarnika. Jeśli on stał się poniekąd ustami Strefy, to ona stała się jej tkanką.

„Anihilacja” nie mówi o Strefie bezpośrednio, czego być może należałoby oczekiwać w trzeciej części cyklu. O tym dziwnym zjawisku, wciąż niezrozumiałym mimo dekad badań, mimo to dowiadujemy się pośrednio całkiem sporo z relacji bohaterów trzech planów narracji. Śledzenie ich losów i opisywanych zdarzeń, nie ujawnia tego, co zdradziłoby nam, dlaczego i jak Strefa powstała. Znajdujemy jedynie migawkę odległej w czasie i przestrzeni wizji kosmicznej apokalipsy. Trzecia część cyklu opisuje, jak Strefa działa na istoty żywe, bo o tym, że degraduje i unieczynnia wszystko, co nie jest tylko mechaniczne, dowiedzieliśmy się już w „Anomalii”.

Czym więc jest Strefa X? Być może nie jest tylko fizycznie zmienionym fragmentem ziemskiej biosfery, a emanacją bytu, który się do niej przystosował, jednocześnie tę biosferę przekształcając, żeby przetrwać po ucieczce przed kosmiczną apokalipsą. Możliwe też, że rodzajem zmysłu tego przetrwania lub materializacją tego bytu jest Ptasi Duch – rezultat, produkt wzajemnego dostosowania tego bytu i ziemskiego biotopu. Wciąż nie wiadomo. Pozazmysłowe echa Strefy i sensoryczne doznania bohaterów nadal wymykają się nauce i zrozumieniu.

Tomasz Kokowski