cytaty z książki "Socjologia wizualna w praktyce. Plakat jako narzędzie propagandy wojennej."
katalog cytatów
Bratobójcza walka ukazana została na plakatach jako starcie faszysty z komunistą, kapitalisty z robotnikiem, katolika z niewiernym.
Towarzysz Lenin oczyszcza Ziemię z nieczystości oznajmia, że celem rewolucji jest cały świat.
Awangardowy projekt społeczny wymaga równie awangardowej formy. Względna wolność artystyczna, nieograniczona jeszcze socrealistycznym gorsetem, objawiła się w nowatorskich projektach artystycznych.
Industrialny wymiar rewolucji odnajdujemy w profetycznych wizjach technoraju w wersji wielkoprzemysłowej. Warte zauważenia są również pewne, nagminnie powtarzające się, rekwizyty-symbole. Młoty, fabryka, robocze ubrania, kowadło - przedmioty te nie pozostawiają wątpliwości, kto stanowi (przynajmniej według oficjalnie obowiązującej ideologii) awangardową siłę rewolucji.
Świnia i pies to zwierzęta nieczyste, często lokowane na samym dole hierarchii istot żywych, zwłaszcza w tradycji wschodniej.
Obrazy sowieckiej utopii społecznej każą w pierwszym rzędzie postawić pytanie: przeciwko komu Armia Czerwona kieruje swój oręż? Kto jest wrogiem "nowego"?
Piłsudski jest ukazany jako obrońca warstw pracujących, chłopów i robotników. To przede wszystkim mąż opatrznościowy, w którym bogobojny lud pokłada swe nadzieje na ocalenie przed dzikim i bezbożnym agresorem.
Dziki barbarzyńca" - te słowa najlepiej opisują sposób, w jaki twórcy polskich plakatów propagandowych malują przeciwników Ojczyzny. Sowiecki agresor, to istota o krwiożerczych instynktach, przybysz spoza "cywilizowanego świata" - morderca, okrutnik, gwałciciel i niszczyciel. Również jego mocodawcy to potwory z piekła rodem", niosące śmierć i zniszczenie.
Sowieccy piewcy"nowego jutra" to zazwyczaj pozbawieni jakichkolwiek wątpliwości, odważni, krzepcy i pewni swego rewolucjoniści. Agitatorzy, żołnierze i robotnicy mają jasne zadanie i dziejową misję do spełnienia, a więc jakiekolwiek rozterki są im obce. Polacy to przede wszystkim zdeterminowani, a jednocześnie skrajnie strudzeni obrońcy kraju. Wysiłek i cierpienie wpisane w żołnierski los są także oznaką uporu, z jakim obrońcy starają się uchronić kraj przed zalewem ze wschodu, a w konsekwencji ponowną utratą niepodległości.
Mesjanistycznie przepowiedziana, a więc z boskiego nadania odzyskana niepodległość może być utracona jedynie w wyniku spisku szatańskich (niechrześcijańskich) sił, negujących wszelkie świętości czerwonych ateistów i innowierców (np. Żydów). Demonizacja (często diabolizacja) wroga jest w tym kontekście zabiegiem w pełni zrozumiałym.
Plakat może być przecież postrzegany i analizowany jako dzieło artystyczne, dokument historyczny, manifest ideologiczny, artefakt ujawniający nieświadome motywy działań, narzę dzie masowej komunikacji i manipulacji na wiele innych sposobów. Wszystkich wariantów i akcentów nie sposób nawet wyliczyć. Dokonana analiza jest jedną z możliwych, a jej istotność może brać się nie tyle z oryginalności tez, ile z faktu ciągłego ich konfrontowania z systematycznie powiększanym i rekodowanym zbiorem danych (plakatów).
Mordercy! Kto widząc to nie chwyta za broń, aby zgładzić destrukcyjny faszyzm?
Musimy pamiętać, że w czasie wojny mówi się, iż po stronie wroga zawsze jest propaganda, natomiast to co się mówi po naszej stronie jest prawdą, tym co właściwe, przykładem humanitaryzmu i walką o pokój.
Celem propagandy wojennej, podobnie jak szeroko rozumianych narzędzi wpływu, wykorzystywanych nie tylko w okresie prowadzenia działań zbrojnych, jest zazwyczaj propagowanie kolektywnych postaw, sposobów postrzegania rzeczywistości, lecz także wzbudzanie strachu, dumy, wstydu i innych emocji skłaniających do podejmowania pożądanych działań.
Przywódcy Związku Radzieckiego przywiązywali z tego powodu dużą wagę do plakatu jako narzędzia działań propagandowych, co sprawiło, że plakaciści radzieccy dysponowali dużym doświadczeniem konstruowaniu określonych przekazów.
Im przewaga wojsk radzieckich nad niemieckimi stawała się coraz bardziej wyraźna, tym częściej pojawiały się plakaty ukazujące zwycięstwo mające nadejść lub już osiągnięte.
Podpis pod posterem stanowi jasny przekaz odnośnie do tego, kto zagraża sowieckim dzieciom. Sielankowy obraz plakatu podkreśla rolę Armii Czerwonej w ratowaniu kraju przed zgubą z rąk hitlerowców.
Stalin jest przedstawiany jako mąż opatrznościowy, ojciec, opiekun, przewodnik duchowy.
Skuteczny plakat to taki, który nie nastręcza trudności interpretacyjnych, lecz kształtuje postawy obywateli. W tej dziedzinie z doświadczenia radzieckich plakacistów korzystali chociażby hiszpańscy komuniści w okresie hiszpańskiej wojny domowej.
Plakat jest czymś, na co zwraca się uwagę przy okazji oglądania lub czytania innych rzeczy. Kontakt jest przypadkowy, a ilustracja ma olśnić z dużej odległości i oglądana w bardzo krótkim czasie.
Żołnierz jest opoką, walczy z najazdem dzikich wschodnich hord, jest krzyżowcem rozszerzającym zasięg germańskiej cywilizacji. Będzie walczył aż do zwycięstwa za wszelką cenę.
Ten naród powierzył swoje przeznaczenie rękom, głowom i sercom milionów wolnych mężczyzn i kobiet i swojej wierze w wolność pod Bożym przewodnictwem. Wolność oznacza nadrzędną rolę praw człowieka na całym świecie. Udzielamy naszego poparcia tym, którzy walczą, by uzyskać i utrzymać te prawa. Naszą siłą jest to, że mamy jeden wspólny cel. Dla tak wzniosłej idei nie może być innej perspektywy niż zwycięstwo.
Kreacja bohatera polega na propagowaniu w danej grupie społecznej określonych wartości, uosobionych w heroizowanej postaci. Bohaterem może być obrońca narodu, jego wybawca lub władca. Początkowo kult bohatera przywoływał legendarne bądź historyczne wzory osobowe, jednak w czasach najnowszych propaganda częściej sięga do kultu bohaterów żyjących.
[…] Wisi plakat przy plakacie,
wciąż te same trzy postacie,
trzy tułowie, trzy prawice
zdobią place i ulice. […]
A przechodnie myślą: „Psiakość!
Nie przechodzi ilość w jakość”.
Faszystowski program
osiągania celów politycznych nie zakładał jedynie eliminacji innych ras,
ale także narażenie własnej rasy na ryzyko śmierci.
Propaganda przenikała wszystkie dziedziny życia społecznego PRL. Do jej realizacji zaprzęgnięto cały aparat partyjny i państwowy, organizacje społeczne, szkoły wszystkich szczebli i wiele innych instytucji.
Stara mądrość uczy: nie wierz bogaczowi! Jedną rękę ci poda – a do drugiej złowi!
Najbardziej oczywistym przykładem był szeroko rozpowszechniany we wszystkich krajach bloku ZSRR – kult Stalina. Również żołnierz polsko-radzieckich sił zbrojnych często prezentowany był jako wybawca i obrońca narodu. Ze względu na prowadzoną politykę gospodarczą promowanymi postawami były także wzory robotników i chłopów, których praca w propagandzie nosiła znamiona bohaterstwa.
Seks jest bronią i narzędziem panowania nad przeciwnikiem.
Życie żołnierskie jest światem mężczyzn, w którym promowana
jest przemoc ukazująca siłę mężczyzn. Żołnierz dokonuje zatem podboju
na froncie tak samo, jak w sypialni.