Bałkany. Terror kultury

Zainteresowanie obszarem Bałkanów trwa. Na Sylwestrowy, molowy wieczór wybrałam sobie jednak trudną lekturę. "Bałkany - terror kultury" to zbiór esejów autorstwa Ivana Čolovicia, urodzonego w Belgradzie. Ukończył studia na Wydziale Filologicznym, następnie robiąc doktorat z etnologii. Aktywnie występował przeciwko wojnie, był jednym z założycieli Stowarzyszenia Niezależnych Intelektualistów Belgradzki Krąg i jego wiceprzewodniczącym oraz niezależnego Forum Pisarzy. Eseje traktują o sferze językowej obszaru dawnej Jugosławii, ze szczególnym uwzględnieniem Serbii.

Teksty są trudne i przyznam szczerze - jak na wieczór sylwestrowy, lektura mocno wymagająca skupienia, znajomości specyfiki obszaru Bałkanów oraz ... dużej wiedzy lingwistycznej. W esejach Čolović krytykuje walkę o serbski obszar etniczny i kulturowy jako obronę Europy - terytorium cywilizacji chrześcijańskiej. Nacjonalizm serbski jest w jego ujęciu niebezpieczny nie tylko dla samej Serbii, ale i dla całej Europy. Ukazuje on jak zgubna może być obsesja na punkcie autochtoniczności. Serbowie są mocno wyczuleni na punkcie podejrzenia ich o jakiekolwiek podobieństwo z innymi narodami zamieszkującymi Bałkany. W te struny serbskiego nacjonalizmu dość intensywnie uderzano, wykorzystując wąski rejon kultury do działania na uczucia narodowo-patriotyczne społeczeństwa.

Čolović charakteryzuje się zdrowym dystansem do środowiska, w którym przyszło mu dorastać. We wstępie krytykuje on rozpowszechniony w literaturze stereotyp Bałkanów jako obszaru niedostatku kulturowego. Čolović zaprzecza temu w każdym eseju - właśnie nadmiar zjawisk kulturowych, przesycenie tym tematem wszelkich sfer życia na półwyspie bałkańskim, doprowadziło do tragicznych wydarzeń, jakimi były wojny w latach 1991-1995, jak również konflikt w 1999 roku w Kosowie. Čolović zadaje pytanie czy kultura terroryzuje gdziekolwiek indziej poza Bałkanami? Moim zdaniem pytanie to należy pozostawić otwartym. Bałkany to specyficzny obszar, a im bardziej go poznaję, tym mniej dziwią mnie konflikty, które są tam cały czas żywe.

Książkę polecam, mimo wysokiego poziomu jaki stawia przed czytelnikiem. Warto zmierzyć się z tym tematem, bo wiele zagadnień poruszanych przez Čolovicia jest bliskich i nam. I obszar geograficzny, kulturowy, który zamieszkujemy wydaje się nie mieć przy tym większego znaczenia.

bazgradelko.pl

Zbiór esejów, z których dowiemy się dlaczego nacjonalizm w Serbii jest tak niebezpieczny dla niej samej, jak i dla całej Europy. Dowiemy się też dlaczego, dzięki serbskiej 'narodowej' kulturze nie można dojść do porozumienia między Serbią a Chorwacją, Czarnogórą, Bośnią i Hercegowiną, Kosowem. Też dlaczego Serbia jest tykającą bombą Europy.

Interesująca książka dla miłośników Bałkanów. Autor, wzorem Marii Todorovej, rozprawia się z bałkańskim stereotypem, ale przede wszystkim skupia się na krytyce nacjonalizmu. Pokazuje jaki wpływ na historię i kulturę mają mity o "duchowej przestrzeni kulturowej" i jakie żniwo zbiera przekonanie o wyższości jednego narodu nad drugim.

Ivan Čolović bezbłędnie pokazuje jak niektóre serbskie środowiska - ale nie tylko - są zdolne wykorzystywać bardzo zawężony rejon kultury do działania na uczucia narodowo-patriotyczne społeczeństwa. Obsesja na punkcie autochtoniczności, przerażenie przed jakimkolwiek podobieństwem z innymi narodami zamieszkującymi Bałkany ( i wiele innych ) doprowadzają do sytuacji przede wszystkim makabrycznych ale często też groteskowych. Bardzo polecam, szczególnie, że kilka z tych obsesji od razu nasuwa obrazy z naszego podwórka.

Zawsze postawy ludzkie, działania wpisane są w kontekst kulturowy. Bałkany jak i Polska niewolone, rozbierane, są ostoją nekrotycznego nepotyzmu i skrajnych opinii, gdzie człowiek gardzi innym człowiekiem (tu: innej nacji)- to samo jest "ukrytym" polskim skarbem odziedziczonym po pseudo-socjalu dla wybranych