Zuzanna Ginczanka

Poetka, satyryczka z kręgu Skamandra i "Szpilek". Urodziła się w 1917 roku w Kijowie, zginęła w 1944 w Krakowie. Zuzanna Ginczanka (właściwie Sara Polina Gincburg) uważana była za jedną z najzdolni... Poetka, satyryczka z kręgu Skamandra i "Szpilek". Urodziła się w 1917 roku w Kijowie, zginęła w 1944 w Krakowie.

Zuzanna Ginczanka (właściwie Sara Polina Gincburg) uważana była za jedną z najzdolniejszych poetek dwudziestolecia międzywojennego. W swoich utworach odwoływała się do poetyki Skamandra ("obniżenie tonu", słownictwo potoczne, witalizm) i Leśmiana (liczne neologizmy), a w ostatnich przedwojennych tekstach bliska była katastrofizmowi Czechowicza czy żagarystów. Jej talent nie zdążył w pełni się rozwinąć - Ginczanka zginęła pod koniec drugiej wojny światowej, rozstrzelana w Krakowie.

Urodziła się w Kijowie, wychowała w Równem na Wołyniu, w mieszczańskiej rodzinie żydowskiej. Zafascynowana m.in. poezją Tuwima i prozą Ewy Szelburg-Zarembiny, samodzielnie nauczyła się języka polskiego (w jej domu mówiło się po rosyjsku). Debiutowała utworem Uczta wakacyjna (1931) zamieszczonym w gazetce polskiego gimnazjum w Równem, do którego uczęszczała. W 1934 roku jej wiersz Gramatyka został wyróżniony na Turnieju Młodych Poetów ogłoszonym przez "Wiadomości Literackie". Studiowała pedagogikę na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, intensywnie uczestniczyła w życiu literackim i towarzyskim. Powszechnie podziwiana za swój talent i urodę, stała się legendą przedwojennej Warszawy. Bywała w ulubionym lokalu skamandrytów - kawiarni Ziemiańskiej - przyjaźniła się z Julianem Tuwimem, a także Witoldem Gombrowiczem.

Publikowała w "Wiadomościach Literackich" i "Skamandrze". Od 1936 współpracowała z tygodnikiem satyrycznym "Szpilki", gdzie ukazywały się m.in. jej zjadliwe satyry przeciw rosnącemu antysemityzmowi i faszyzmowi. W 1936 wydała swój jedyny tomik poezji - O centaurach.

Pierwsze lata wojny spędziła we Lwowie, gdzie dostała pracę księgowej i wyszła za mąż za krytyka sztuki Michała Weinziehera. Musiała maskować swoje pochodzenie, co nie było łatwe ze względu na ogromną - i typowo semicką - urodę. Na Ginczankę - jako ukrywającą się Żydówkę - złożyła donos niejaka Chominowa, gospodyni kamienicy, gdzie poetka mieszkała. Mimo to udało jej się uciec przed policją, a samo zdarzenie - oraz liczne inne wypadki denuncjacji i szabru - Ginczanka upamiętniła w przepełnionym goryczą wierszu Non omnis moriar, jednym z najbardziej przejmujących świadectw cierpienia Żydów, jakie powstały w polskiej literaturze.

W 1942 wraz z mężem znalazła bezpieczne schronienie w Krakowie. Jesienią lub zimą 1944 aresztowało ją gestapo. Została rozstrzelana na dziedzińcu więzienia przy Montelupich, zaledwie kilka tygodni przed wejściem do Krakowa Armii Czerwonej.

Młodzieńcze wiersze Ginczanki - zmysłowe, głoszące pochwałę życia i nieraz drastycznie odwołujące się do kobiecej biologii i fizjologii - wyrastają z buntu przeciw mieszczańskiemu wychowaniu. Sensualizm jednak stanowi u poetki drogę do poznania rzeczywistości oraz jest wyrazem wiary w to, że materia słowa poetyckiego może stanowić ekwiwalent rzeczywistości. Od początku swojej drogi twórczej Ginczanka opisuje świat również przez odwołania do mitów i tradycji kultury: mitologii Dalekiego Wschodu (wczesny cykl Chińskie bajki o La-licie - gejszy ulepionej z gliny i ożywionej przez zakochanego mężczyznę), mitologii starogermańskiej (wiersz Zygfryd), a także do motywów i wątków z kultury śródziemnomorskiej (np. centaury) oraz żydowskiej (wiersz Poznanie, którego bohaterami są Adam i Ewa; nawiązania do Pieśni nad pieśniami). W późniejszych utworach poetki zmysłowe doświadczanie rzeczywistości ustąpi miejsca poznawaniu świata przez pryzmat kultury.

Przesłanie artystyczne Ginczanki to "heroiczna radość" z samego istnienia, choćby nawet naznaczonego egzystencjalnym niepokojem czy obcością (poetka nieustannie - w wierszach i w życiu - podkreślała swoją odmienność, osobność, wynikającą z żydowskiego pochodzenia). Jej poszukiwania w zakresie języka poetyckiego (odwoływała się do Leśmiana, poetyki awangardy i futurystów) oraz bezkompromisowość w przedstawianiu doświadczeń kobiety i Żydówki pozwalają przypuszczać, że w przedwcześnie zmarłej Ginczance polska poezja XX w. utraciła wybitny talent.

Poezje:
O centaurach. Wydawnictwo J. Przeworskiego, Warszawa 1936.
Wiersze wybrane. Wybrał i wstępem opatrzył Jan Śpiewak. Czytelnik, Warszawa 1953.
Udźwignąć własne szczęście. Wstęp i opracowanie Izolda Kiec. Brama - Książnica Włóczęgów i Uczonych, Poznań 1991.
O poetce pisali:
Michał Głowiński, "O liryce i satyrze Zuzanny Ginczanki", "Twórczość", 1955, nr 8.
Jan Śpiewak, "Zuzanna, gawęda tragiczna", [w tegoż:] Przyjaźnie i animozje. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.
Izolda Kiec, Ginczanka. Życie i twórczość. Wydawnictwo Obserwator, Poznań 1994.
Agata Araszkiewicz, Wypowiadam wam moje życie. Melancholia Zuzanny Ginczanki. Fundacja Ośrodek Informacji Środowisk Kobiecych OŚKA, Warszawa 2001.

Józef Łobodowski poświęcił Ginczance tom wierszy Pamięci Sulamity, w którym przedstawił poetkę jako znakomitą artystkę i idealną kochankę - współczesne wcielenie Oblubienicy z Pieśni nad Pieśniami (Józef Łobodowski, Pamięci Sulamity. Polski Fundusz Wydawniczy w Kanadzie, Toronto 1987).
pokaż więcej
Wszystkie Poza moją biblioteczką W mojej biblioteczce Pokaż książki znajdujące się:
Futro
Futro
Zuzanna Ginczanka

0 (0 ocen i 0 opinii)
Futro
Fu­tro O, ry­sie, żbi­ki i pu­my wy­pcha­ne naj­pu­szy­ściej,  li­sy o żół­tych pod­szew­kach i żół­tych oczach ze szkła,  o, ru­no roz­wie­ru­szo­ne, roz­pię­te pła­sko i chy­trze,  po­ran­ki roz­...
czytelników: 1 | opinie: 0 | ocena: 0 (0 głosów)
Krzątanina mglistych pozorów. Wiersze wybrane
Krzątanina mglistych pozorów. Wiersze wybrane
Zuzanna Ginczanka

7,75 (4 ocen i 0 opinii)
Krzątanina mglistych pozorów. Wiersze wybrane
Polsko-włoskie wydanie wierszy Zuzanny Ginczanki (opracowanie, wstęp i przekład: Alessandro Amenta).
czytelników: 14 | opinie: 0 | ocena: 7,75 (4 głosy)
Mądrość jak rozkosz
Mądrość jak rozkosz
Zuzanna Ginczanka

8,4 (5 ocen i 0 opinii)
czytelników: 29 | opinie: 0 | ocena: 8,4 (5 głosów)
Mętne historie
Mętne historie
Zuzanna Ginczanka

0 (0 ocen i 0 opinii)
Mętne historie
Męt­ne hi­sto­rie Nie­wia­do­my nie by­le kto,  na­wet trud­no uwie­rzyć w to,  po kry­jo­mu, pro sua do­mo,  ro­bi coś, a co nie wia­do­mo --   i nie tyl­ko, nie tyl­ko on,  ale wszy­scy ze wszy...
czytelników: 1 | opinie: 0 | ocena: 0 (0 głosów)
Na zdarzenie z życia prywatnego
Na zdarzenie z życia prywatnego
Zuzanna Ginczanka

0 (0 ocen i 0 opinii)
Na zdarzenie z życia prywatnego
Na zda­rze­nie z ży­cia pry­wat­ne­go Ach, by­łam pew­nie za­my­ślo­na  al­bo po pro­stu roz­trze­pa­na,  że tak ni z te­go, ni z owe­go  na­gle na­tknę­łam się na pa­na --   Ach, był pan pew­nie...
czytelników: 1 | opinie: 0 | ocena: 0 (0 głosów)
Rozbrat z przedwiośniem
Rozbrat z przedwiośniem
Zuzanna Ginczanka

0 (0 ocen i 0 opinii)
Rozbrat z przedwiośniem
Roz­brat z przed­wio­śniem I Przed­wio­śnia o smu­kłych bio­drach,  ży­cia mar­co­we zna­ki --  bio­rę dziś z wa­mi roz­brat  w pion wio­sny od­try­słym ma­kiem;  oto jest dzień przy­droż­n...
czytelników: 1 | opinie: 0 | ocena: 0 (0 głosów)
Rozmówka o przyszłości
Rozmówka o przyszłości
Zuzanna Ginczanka

0 (0 ocen i 0 opinii)
Rozmówka o przyszłości
Roz­mów­ka o przy­szło­ści Za ja­kieś trzy­sta, czte­ry­sta lat  zmie­ni się, mo­ja pa­niu­siu, świat:  có­recz­ki wy­dasz, pa­niu­siu, za mąż,  dziat­ki się bę­dą cho­wać na grzę­dzie,  po­tem tym...
czytelników: 1 | opinie: 0 | ocena: 0 (0 głosów)
Treść
Treść
Zuzanna Ginczanka

0 (0 ocen i 0 opinii)
Treść
Treść Cię­żar­ny, gę­sty Pa­cy­fik war­czy pod ta­flą szkli­stą,  ró­żo­wo­mię­sna pan­te­ra je­dwab­ne fu­tro roz­sa­dza --  bi­blij­ny bo­ży wie­lo­ryb pło­ną­cym tra­nem try­ska,  jak bo­ży bi­b...
czytelników: 1 | opinie: 0 | ocena: 0 (0 głosów)
Udźwignąć własne szczęście
Udźwignąć własne szczęście
Izolda Kiec, Zuzanna Ginczanka

9 (2 ocen i 0 opinii)
Udźwignąć własne szczęście Seria: Poeci Powrotu
Prezentowane utwory Zuzanny Ginczanki to wybór wierszy z rękopisów i czasopism oraz wszystkie teksty z przedwojennego tomiku O centaurach. Rękopisy z lat 1932-34 są własnością Muzeum Literatury im. Ad...
czytelników: 11 | opinie: 0 | ocena: 9 (2 głosy)
Wniebowstąpienie Ziemi
Wniebowstąpienie Ziemi
Zuzanna Ginczanka

8,17 (12 ocen i 1 opinii)
Wniebowstąpienie Ziemi
Zuzanna Ginczanka – gwiazda warszawskiej cyganerii i ofiara hitlerowskiej zbrodni, uważana za jedną z najzdolniejszych poetek dwudziestolecia międzywojennego – powraca w wyborze pod redakcją Tadeusza...
czytelników: 31 | opinie: 1 | ocena: 8,17 (12 głosów)

Wywiad z autorem

Chciałbyś zadać pytanie swojemu ulubionemu autorowi?
Dołącz do grupy „Rozmowy z autorami” i zaproponuj pytania, my zorganizujemy wywiad.

Dyskusje o autorze

Przeczytaj także

11
37
87
Tylu naszych czytelników chce przeczytać książki tego autora.
Tyle osób przeczytało książkę tego autora.
Tyle książek tego autora znajduje się w naszej bazie.

Fani autora (10)

Czytelnicy (37)

Powiązane treści
Baczyński, Ginczanka i Redliński w Wolnych Lekturach

Poezja z okresu II wojny światowej, polska literatura współczesna oraz książki, które trafiły właśnie do domeny publicznej – o te publikacje biblioteka internetowa Wolne Lektury poszerzy w tym roku swoje zasoby.


więcej
Znamy program 5. edycji Festiwalu Miłosza

Pochwała podróży, żywotności i ruchu, ale także rozterki emigracji i dramat ucieczki. Te wielkie tematy współczesności są bliskie twórcom z całego świata, którzy od 9 do 12 czerwca zatrzymają się w swojej wędrówce i wezmą udział w 5. Festiwalu Miłosza w Krakowie pt. „Piesek przydrożny”. Zapraszamy do zapoznania się z pełnym programem krakowskiego święta poezji.


więcej
więcej powiązanych treści
zgłoś błąd zgłoś błąd